evim.com

Zatürre Belirtileri

Zatürre olarak da bilinen pnömoni hastalığı, akciğerde enfeksiyon oluşturan bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır.

Zatürre (Pnömoni) Nedir?

Zatürre, tıbbi adıyla pnömoni, akciğer dokusunun iltihaplandığı bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Alt solunum yolları iltihapları altında incelenen bir enfeksiyondur. İltihabın oluşmasına en sık neden olan etken bakterilerdir. Yetişkinlerin geçirdiği zatürrelerin %90’ında sebep bakterilerdir, küçük çocuklarda ve bebeklerde ise virüsler ön planda bulunan etkenlerdir. Bakterilerin ve virüslerin yanı sıra, mantarlar gibi başka hastalık yapıcı mikroplarla, radyasyon alımıyla, akciğere kaçan yabancı cisimlerle, solunumla alınan tahriş edici kimyasal maddelerle ve ya alerjik sebeplerle de zatürre gelişebilir.

En çok damlacık yoluyla (hasta kişilerin öksürmesiyle havaya karışan bakterilerden) bulaşır. Hastanelerden, solunum cihazlarından, havalandırmadan da bulaşabilir.

Zatürre, yüksek ateş, şiddetli öksürük, nefes darlığı gibi belirtilere yol açar. Bu ve benzeri belirtiler pek çok enfeksiyon hastalığında görülebileceği için (grip, bronşit, bademcik iltihabı gibi) zatürre tanı almakta genelde gecikmektedir. Hastalığın ilerleme ve ciddileşme sebebi genelde geç tanı almak ve uygunsuz tedavidir;

Zatürrenin tedavisi ve tanısının kolaylaşması için pek çok sınıflandırma yapılmış ve alt türlere ayrılmıştır. Kaynağına göre, anatomik yerleşimine göre, ağırlığına göre ve semptomlarına göre sınıflandırılır ve her biri alt tiplere ayrılır. En çok görülen zatürre tipi toplum kaynaklı pnömonilerdir.

Zatürre, toplumun her kesiminde ve her yaştan insanda görülebilir. Fakat zatürrenin hastalık yapıcı etkisinden ve ciddi seyretmesinden en çok etkilenen yaş grubu 60 yaş ve üzeri hastalardır. Yaşlı ve ek hastalığı olan hastalarda mutlaka tedavi edilmesi gereken ve hatta öldürücü olabilen bir hastalıktır. Ayrıca yaş arttıkça çeşitli hastalıklardan dolayı hastaneye yatma ve çeşitli tıbbi cihazlara ihtiyaç duyma oranı artar. Bu da zatürreye zemin hazırlayan faktörlerden biridir.

Kolay bulaşıcı olması nedeniyle toplu yaşanan kışla, yatakhane, huzur evi gibi yerlerde salgınlar yapabilir. Böyle yerlerde bulunanların aşılanmaları bu açıdan faydalıdır. Aşı önleyiciliği tam olmasa da etkili bir korunma yöntemidir. Zatürre oluştuktan sonra tedavisi ise oluşum sebebine göre seçilmekle beraber en sık antibiyotiklerle yapılmaktadır.

Zatürre (Pnömoni) Belirtileri Nelerdir?

Zatürre, enfeksiyon kaynaklı bir hastalık olduğu için daha çok enfeksiyon belirtileri ile ortaya çıkar.

Zatürre belirtileri şu şekildedir:

  • Öksürük ve beraberinde koyu renk, paslı görünümlü balgam
  • Ateş (genelde 38’in üzerinde olur)
  • Ateşe bağlı üşüme ve titreme
  • Nefes darlığı
  • Halsizlik, yorgunluk
  • Göğüste yaygın ağrı ve ya zaman zaman batma hissi
  • Bulantı-kusma ve ya ishal gibi sindirim sistemi belirtileri
  • Yaşlı hastalarda kafa karışıklığı, düşüncelerde bulanıklık görülebilir.

Zatürre (Pnömoni) Nedenleri Nelerdir?

Zatürrenin en sık nedeni bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlardır. Bakterilerin insana bulaşması ise pek çok farklı yolla olabilir. En çok görülen yolu, geçirilen bir üst solunum yolu (grip, soğuk algınlığı, bademcik iltihabı gibi) enfeksiyonundan sonra zatürre oluşumudur. Bu enfeksiyonların bazıları virüs kaynaklı da olabilir. Vücut üst solunum yolu enfeksiyonu ile savaşırken koruma yetenekleri azalır ve neticede savunmasız kalan alt solunum yolunda da bakterilerin, virüslerin ve ya mantarların yerleşmesi kolaylaşır. AIDS hastaları, kemoterapi alanlar, ileri derece diyabeti olan hastalar gibi bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda mantarların yol açtığı zatürreler görünebilir, en tehlikeli ve tedavisi zor zatürreler bunlardır.

Bakteriyel enfeksiyonlara en sık sebep olan bakteriler, s.pneumoniae (pnömokok) ve h.influenza olup, bu bakteriler tipik pnömoni (zatürre) etkenleridir. Toplum içinde en sık yayılım alanı bulan ve en sık rastlanan belirtileri yaratan bakteriler oldukları için tipik olarak adlandırılırlar. Bir de atipik pnömoniye yol açan etkenler vardır. Bunlar genelde, alkol bağımlılarında, hastanede cihazla solunum desteği alanlarda ve yoğun bakım hastalarında ortaya çıkarlar ve görüntüleme yöntemlerinde ve ya fizik muayenede farklı şekilde kendilerini gösterirler ve farklı belirtiler verirler (daha az öksürük yaparlar, balgam yapmayabilirler, ateş seviyeleri düşük olur).

Zatürreye zemin hazırlayan pek çok durum vardır.

Bunlardan bazıları şöyledir:

  • Solunum cihazı ile yoğun bakımda tedavi görmek
  • Herhangi bir sebepten hastanede uzun süre yatmak
  • Kronik alkol kullanımı: alkolün yol açtığı zatürreler genelde atipik olur ve tedavisi buna göre farklı verilir. Alkolün soluk borusu ile yemek borusu kapakçıları arasındaki açılıp kapanma düzenini bozması sebebiyle, yiyecek parçacıklarının ve asitli mide sıvılarının akciğere sık sık kaçması tablodaki esas sorumludur.
  • KOAH ve sigara kullanımı: KOAH akciğer kapasitesini ve yapısını geri dönüşsüz olarak bozan çok ciddi bir solunum yolu hastalığıdır. Haliyle bozulmuş bir dokuya mikropların yerleşmesi kolaylaşacak ve hastalıklar daha sık oluşacaktır. KOAH için en önemli risk faktörü sigaradır. Sigara aynı zamanda bağışıklık sisteminin çalışmasını bozarak da enfeksiyonlara zemin hazırlar.
  • Demans (bunama), felçli olma, bilinç kaybı, kafa travması geçirme: Bu durumlarda da alkolizm gibi soluk borusu ve yemek borusu arasında kapakçıklar bozulur ve yemek borusundan soluk borusuna geçişler görülür. Bu geçen asitli mide sıvısı akciğerleri tahrip ederek durumu kötüleştirebilir ayrıca doğrudan boğazdaki ve ağızdaki bakterilerin akciğerler taşınmasına sebep olur.
  • Anatomik akciğer hastalıkları
  • Akciğer abseleri
  • Huzur evi, kışla, hastane, yatılı okul gibi toplu yaşanan yerlerde yaşama veya çalışma
  • Geniş havalandırma sistemlerine uzun süre maruz kalma (alışveriş merkezlerinde ve ya büyük iş merkezlerinde çalışma, gemide uzun süre seyahat etme gibi)
  • Çeşitli egzotik bölgelere seyahat etme
  • Grip virüsü salgınları
  • Çeşitli hayvanlarla yakın temasta bulunmak, etlerini yemek, hayvanlar tarafından ısırılmak ya da dışkılarına maruz kalmak en sık görülenleri, yarasalar, güvercinler, koyun, keçi, tavşan gibi hayvanlardır.
  • Kanser tedavisi için radyasyon almak (radyoterapi-ışın tedavisi)

Zatürre (Pnömoni) için hangi doktor ve hangi bölüme, ne zaman gidilmeli?

Zatürre tedavisi ile ilgilenen esas bölüm Göğüs Hastalıkları bölümüdür. Fakat sebebi belirlenemeyen, hastane yatışı gerekmiş, ek hastalıkların çok olduğu hastalarda duruma Enfeksiyon Hastalıkları da müdahil olabilir.

İnatçı öksürük ve balgam, ateş yüksekliği, nefes darlığı, göğüs ağrısı gibi belirtiler görülüyorsa mutlaka vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır. Çocuklarda pnömoni görülmesi durumunda ise, Pediatri uzmanlarına ve ya hastanede mevcut ise Pediatrik Göğüs Hastalıkları uzmanlarına başvurulur.

Makaleyi faydalı buldun mu?
1
1
Makeleyi Paylaşın

Pnömoni ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Zatürre oldukça bulaşıcıdır. En sık damlacık yolu ile bulaşır. Yani zatürreye sebep olacak bakterileri ya da virüsleri taşıyan kişilerin öksürük, hapşırık, konuşma ya da nefes vermesiyle havaya yayılan damlacıklarla sağlıklı bireylerin solunum yollarına girer. Bunların dışında, yakın temas (sarılmak, öpüşmek), ortak havlu, çarşaf gibi eşyalar kullanarak, aynı tabaktan yemek yiyerek bulaşabilir. 

Ayrıca zatürre havalandırma sistemlerinden, yurt, hastane, bakım evi gibi yerlerde ikamet etmekle, hayvanlarla temas etmekle ve ya yarasaların bulunduğu mağaralarda vakit geçirmekten kaynaklanabilir.

Zatürre bir kere geçirilip bağışıklık kazanılabilen bir hastalık değildir. Uygun koşullarda ve sürede tedavi edilmezse, tekrar hastalığı taşıyan kişilerle temasta bulunulursa, mikrop taşıma riski yüksek olan toplu yerlerde vakit geçirilirse, vücudun savunma sistemi zayıf düşerse, beslenme yetersizliği oluşursa, alkolizm devam ederse, sigara kullanımı bırakılmazsa kısacası zatürre bir kere nasıl oluştuysa aynı ve ya farklı koşullardan dolayı tekrar oluşabilir.

Ayrıca akciğerlerinde anatomik ve yapısal problemler olan özellikle çocuk hastalarda zatürre sık tekrar eder. Yaşlılar, bağışıklık sistemi bozuk hastalar ve ciddi ek hastalıkları olan hastalar daha sık zatürre geçirmeye adaylardır.

Zatürre ilerlerse ve tedavisiz kalırsa zatürre komplikasyonları gelişir. Akciğerlerde apse oluşumu görülebilir, akciğer ödem toplayabilir, vücut direnci ve bağışıklık sistemi çökebilir, beslenme yetersizliği ve enfeksiyonla savaşmaktan ötürü kilo kaybı yaşanabilir. En önemli ve ciddi komplikasyon ise septik şoktur. Septik şok, akciğerdeki enfeksiyonun vücuda ve kana yayılmasıyla her yere dağılarak vücudu çöküşe uğratır. Bunun neticesinde tansiyon düşmesi görülür, kan dağılımı bozulur, beslenmesi bozulan dokular ölmeye başlar ve neticede ölüm gelişir.

Zatürre şu durumlarda tehlikeli seyreder:

  • 2 yaş altı bebekler ve 65 yaş üzeri yaşlılar
  • Ek hastalığı olanlar (kalp yetmezliği, diyabet, böbrek ya da karaciğer yetmezliği, kanser, AIDS gibi kronik ciddi hastalıklar)
  • İmmün sistemi baskılayan her türlü durum ve hastalık varlığı (kemoterapi almak, romatizma ilaçları kullanmak, steroid tedavisi almak, HIV taşıyıcılığı, çocuklarda bağışıklık sistemi hastalıkları gibi)
  • Atipik faktörlerle oluşan zatürreler (havalandırmalardan, solunum cihazlarından ve hastane yatışından kaynaklananlar, mantarların sebep olduğu zatürreler gibi)
  • Alkolizm ve sigara kullanımı
  • Demans, alzheimer, kafa travması gibi bilinç problemleri yaşayan hastalar
  • Yapısal ve anatomik akciğer hastalıklarına bağlı gelişen zatürreler.

Aslında doğrudan bir dönüşüm ve çevrim söz konusu değildir fakat bronşit, akciğere giden hava yollarının iltihabıdır. Bu nedenle bronşlara yerleşen ve iltihap yapan etkenler akciğer dokusuna da ulaşabilir ve burayı da etkileyebilir. Ayrıca bronşit kronik olabilen bir hastalıktır. Özellikle sigara içenlerde kronik bronşit sık izlenir. Solunum yollarında senelerce kronik bir hastalık taşımak savunma sistemini ve doku yapısını bozacak ve diğer enfeksiyonlara da zemin hazırlayacaktır.