evim.com

Çoklu Kişilik Bozukluğu Belirtileri

Çoklu kişilik bozukluğu, kişinin birden fazla birbirinde bağımsız kişiliğe sahip olması durumudur.

Çoklu Kişilik Bozukluğu Nedir?

Çoklu Kişilik Bozukluğu ya da diğer adıyla Dissosiyatif Kişilik Bozukluğu, kişilik bölünmesi olarak açıklanabilir. Dissosiyasyon kelime anlamı olarak ayrılma, bölünme, kopma ve çözülme anlamına gelir. Bilinç, hafıza, kimlik ve algının parçalanması durumunu ifade eder. 

Bu durumun iki karakteristik özelliği vardır:

  • Kişilerin birden fazla kimlikleri ve bilinçleri vardır. Bu kimlikler birbirinden farklı ve bağımsızdır.
  • Tekrarlanan amnezi (hafıza kaybı) görülür.

Araştırmalar sonucunda dissosiyatif kişilik bozukluğunun toplumda görülme oranının %1 olduğu bulunmuştur. Dissosiyatif kişilik hastalıkları toplumun genelinde az görülmesine rağmen kadınlarda erkeklerden daha fazla teşhis edilmektedir. (ancak bu hastalığa sahip erkeklerin sayısı daha fazla rapor edilmektedir çünkü erkeklerde hafızada boşluk oluşturmasından ziyade belirti olarak agresif davranışlar göstermeleri kadınlara göre daha yaygındır). 

Çoklu kişilik bozukluğunda kişinin esas kişiliğinin yanında alternatif olan kişilik veya kişilikler “alter” olarak adlandırılır. Her alter kişiliğin farklı isimleri, işleri, düşünüş şekilleri, bireysel geçmişleri, birbirinde farklı bireysel ve sosyokültürel özellikleri vardır. Cinsiyetleri ve yönelimleri, hatta kullandıkları ilaçlar ve sahip oldukları hastalıklar da birbirinden farklı olabilir. (örneğin; esas kişinin diyabeti olabilir ve bunun için ilaçlı tedavi alıyor olabilir ya da esas kişinin alerjisi yokken alter kişiliklerden birinin alerjisi olabilir ). Eğer alter kişiliklerden biri veya birkaçı hipnoza yanıt veriyorsa hipnoz tedavi için tercih edilebilir.

Çoklu kişilik bozukluğu hayatın ilerleyen dönemlerinde görülen birçok mental sağlık probleminde olduğu gibi bilincin yeni oluşmaya başladığı çocuklukta yaşanan ruhsal bir travma sonucuyla oluşur. Bu travmalar genellikle fiziksel, duygusal veya cinsel istismar gibi ağır travmalardır. Çoklu kişilik bozukluğunda bölünme ruhsal travmanın duygusal ve fiziksel acısına karşı korunma mekanizması olarak ortaya çıkar. Kişinin kaçamayacağı ya da kendini koruyamayacağı bir durumda dış dünyayla bağı koparması ve gerçekleşen şeylerden farkındalığını uzaklaştırması amacını taşır. Kişi hayatının ilerleyen döneminde de bir çok konuda bu kişiliklerden yararlanır. Örneğin, utangaç biri istediği bir iş için yapılan mülakatta daha konuşkan ve iddialı bir alter kişiliği kullanabilir.

Araştırmalar göstermiştir ki çoklu kişilik bozukluğu teşhisi otuz yaş civarında yapılmaktadır ama hastalığın belirtileri kişi daha beş yaşındayken farkedilebilir. Altı yaş civarı bir çok alter kişilik ortaya çıkar. Kişi erişkinlik dönemine geldiğinde genellikle on altı alter kişiliği vardır.

Çoklu kişilik bozukluğuna sahip kişiler genellikle bu durumun farkında olmaz (içgörü yoktur) ve durum ancak başkaları tarafından fark edilebilir. Çoklu kişilik bozukluğunda içgörü olmaması tedavi arayışını yok eder ancak fark edildiğinde kişiye bu durum açıklanarak ve kanıt sunularak iç görü oluşturulabilir ve böylece tedavi sağlanabilir. Çoğu kişide hastalığın teşhisi erişkinlik dönemine kadar yapılamaz. Çoklu kişilik bozukluğu ilgi çekiciliği sebebiyle birçok filme ve kitaba konu olmuştur.

Çoklu Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hafif olabilir ya da kişinin iş ortamı ve kişisel hayatındaki genel işleyişini bozabilecek kadar ağır olabilir. Çoklu kişilik bozukluğu olan kişiler esas kişiliğin dışında bir veya daha fazla alter kişiliklere sahiptirler. Kişi bu alter kişiliklerden biri ortaya çıktığı ve kişinin davranışlarını kontrol ettiği zamanlarla ilgili hafıza kaybı yaşayabilir. Alter kişiliklerin ortaya çıkması travma veya stres ile tetiklenebilirken bununla beraber kişi bazı durumlarda bu alter kişiliklerden fayda sağlayabilir. Bazı durumlarda alterler hayali kişiler ya da hayvanlar da olabilir. Her bir alter kişinin davranışlarını ve düşüncelerini kontrol etmek için ortaya çıkar. Bu durum yer değiştirme (switching) olarak adlandırılır. Yer değiştirme saniyeler alabiliyorken dakikalar veya günler de alabilir.

Genellikle çoklu kişilik bozukluğu olan kişiler kişisel ve iş hayatında sorun yaşarlar örneğin, kişi daha önceden tanıştığı ama hatırlamadığı kişilerle karşılaşabilir ve bu durum çeşitli problemlere yol açabilir veya kişi evinde  önceden satın aldığını hatırlamadığı birçok eşya bulabilir.

Çoklu kişilik bozukluğu diğer mental sağlık bozukluklarında da görülebilen birçok belirtiyi barındırır.

  • Kişinin günlük hayattaki işlevselliğinde değişim görülmesi (çok işlevselden işlevsizliğe doğru)
  • Katlanılması güç baş ağrıları veya kişinin vücudunda farklı yerlerin ağrıması
  • Depersonalizasyon (kişinin kendi düşünce, his ve bedeninden kopmuş gibi hissetmesi)
  • Derealizasyon (kişinin kendisini çevreleyen ortamı yabancı, tuhaf ve gerçek dışı olarak hissetmesi)
  • Anksiyete (kaygı bozukluğu) ve panik ataklar görülmesi
  • Kişide yeme bozuklukları olması
  • Kişide insomnia veya uyku bozuklukları (uyurgezerlik vb) olması
  • Kişinin cinsel problemler yaşaması
  • Kişide madde bağımlılığı olması veya kişinin alkol, uyuşturucu gibi zararlı maddelere yönelmesi
  • Kişinin amnezi (hafıza kaybı veya zamanda sapma) yaşaması
  • Kişide psikotik belirtiler olması ve kişinin halüsinasyon görmesi (duyuların yanlış yorumlanması ve algılanması örneğin, gerçekte olmayan sesler duyma ya da gerçekte olmayan nesneler görme gibi)
  • Kişinin kendine zarar verici davranışlarda bulunması (örneğin, kendini jiletle yaralama veya kendine vurma gibi)
  • Kişide intihar girişimi veya riski olması (çoklu kişilik bozukluğu görülen kişilerin yaklaşık yüzde yetmişi intihar girişiminde bulunmuştur)
  • Depresyon ve duygudurum değişiklikleri

DSM-5 (diagnostic and statistical manual of mental disorders)  denilen ve Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan mental (akılsal) bozuklukların tanısal ve istatistiksel kitabında çoklu kişilik bozukluğu tanısı konulabilmesi için şu kriterler şart koşulmuştur:

  • İki veya daha fazla birbirinden ayrı kişilik ve bunlardan her birinin kendileri ve çevreyle ilgili özgün düşünüş biçimlerinin olması
  • Travmatik olayla, kişisel bilgilerle veya günlük hayattaki olaylarla ilgili hafıza kaybı olması
  • Kişi hastalıkla ilgili sıkıntı çekmeli veya hayatın bir veya birden fazla önemli alanında sıkıntılı işlev göstermelidir
  • Yaşanan kargaşa kültürden veya dinsel bir uygulamadan kaynaklanmamalıdır.
  • Belirtiler bir madde kullanımına bağlı görülen fizyolojik değişikliklerden biri olmamalı (örneğin alkol intoksikasyonu sonucu görülen kendinden geçme) ya da genel medikal bir soruna bağlı (kompleks kısmi nöbet geçirilmesi) görülmemelidir.

Çoklu Kişilik Bozukluğu Nedenleri Nelerdir?

Klinik ve araştırma raporları göstermiştir ki çocuklukta yaşanan fiziksel ve cinsel istismar ileride görülebilecek akıl sağlığı sorunlarının oluşmasında önemli rol oynamaktadır. Ayrıca şizofreni tanısı alan anne veya babaya sahip olan ve bu sebeple çocuklukta bakımsızlık ve ilgisizlik gören kişilerde ayrışma (dissosiasyon) daha sık görülmüştür. Kişi ayrışmayı korunma mekanizması olarak kullanır. Hayattaki acı verici hatıraların günlük olarak beyinde işlenmesinde ayrışmayı kullanan kişi kendine travmanın yaşanmadığı gibi göreceli olarak daha sağlıklı bir düşünüş işlevi kazandırmaya çalışır.

Çoklu kişilik bozukluğu ile kazalar, doğal afetler ve savaş da ilişkili gösterilmiştir. Ebeveynlerin kaybı ya da uzun süre tek başınalık ve izolasyon gerektirecek durumların yaşanması gibi nedenler de çoklu kişilik bozukluğu oluşturan faktörler arasında gösterilmektedir.

Çoklu kişilik bozukluğu krizleri çeşitli gerçek veya sembolik travmalar ile tetiklenebilir. Örneğin, az zararla atlatılan trafik kazaları, yetişkinlik döneminde konulan bir hastalık tanısı yada günlük hayatta yaşanan herhangi bir stres, hamilelik ve doğum eylemi gibi.

Çocukluğunda istismar gören kişinin çocuk sahibi olması ve çocuğun ebeveynin istismarı yaşadığı yaşa gelmesi çoklu kişilik bozukluğu krizini tetikleyebilecek başka bir durumdur.

Çoklu Kişilik Bozukluğu için Hangi Doktor ve Bölüm, Ne Zaman Gidilmeli?

Yukarıda bahsedilen kişinin kendi düşünce, his ve bedeninden kopmuş gibi hissetmesi (depersonalizasyon), kişinin kendisini çevreleyen ortamı yabancı, tuhaf ve gerçek dışı olarak hissetmesi (derealizasyon), kaygı bozukluğu ve hafıza kayıpları gibi belirtiler fark edildiğinde  ve dolayısıyla çoklu kişilik bozukluğu olabileceğinden şüphenildiğinde hastanelerde bulunan psikiyatri bölümüne müracaat edilerek bir psikiyatri uzmanı doktor ile görüşülmelidir. Çocuklar için ise bir çocuk psikiyatri uzmanı doktor ile görüşülmelidir.

Makaleyi faydalı buldun mu?
64
64
Makeleyi Paylaşın

Çoklu kişilik bozukluğu, kişinin birden fazla birbirinde bağımsız kişiliğe sahip olması durumudur.

makaleyi incele

Çoklu kişilik bozukluğu için genellikle terapiler, hipnoz ve ilaç kullanımı tedavi sürecine dahil edilmektedir.

makaleyi incele