evim.com

Siyanür Zehirlenmesi Nedir?

Siyanür, çeşitli biçimlerde bulunabilen, hızla etki eden ve potansiyel olarak öldürücü özelliği olan bir zehirdir.

Siyanür, çeşitli biçimlerde bulunabilen, hızla etki eden ve potansiyel olarak öldürücü özelliği olan bir zehirdir. Siyanür zehirlenmesi, insanları dakikalar içinde öldürebilen bir zehirlenme şeklidir.

Neredeyse tüm vücut hücrelerinde enerji üretimi için mitokondri gereklidir. Mitokondrinin fonksiyonel kaybı sonucunda hücre ve vücut fonksiyonları uygun biçimde işlev göremez. Siyanür, mitokondriyi yeterli oksijeni alamayacak hale getiren ölümcül bir zehirdir.  

Siyanür, bazen şaşırtıcı yerlerde bulunabilir. Örneğin, badem, lima fasülyesi, ıspanak ve soya gibi yenmesi güvenli ve faydalı birçok üründe bulunur. Siyanür, Sitalopram (antidepresan) ve Simetidin (mide ilacı) gibi ilaçların bazı bileşiklerinde (nitril) de bulunmaktadır. Nitriller, vücutta zehir etkisi yapan karbon-nitrojen iyonunu serbest bırakmadıkları için zehirleme yapmazlar. 

Ayrıca siyanür, vücuda alınan besinlerin yakılma sürecinde ortaya çıkan bir yan üründür. Her nefes verilişte çok düşük miktarlarda siyanür ortama bırakılır. Ölümcül sonuçlara neden olan siyanür biçimleri şu şekildedir:  

  • Hidrojen siyanür
  • Potasyum siyanür 
  • Hidrojen siyanür 
  • Siyanojen klorür  

Bu dört siyanür biçimi katı, sıvı veya gaz formu olarak bulunabilir. Kimya endüstrisinde, metalurji ve laboratuvarlarda ve fotoğraf basım işlerinde siyanür yoğun olarak kullanılmaktadır. Özellikle bina, fabrika ya da mesken yangınlarında bu formlardan birisi (özellikle hidrojen siyanür) büyük olasılıkla açığa çıkarak kişileri siyanür zehirlenmesi riski ile karşı karşıya bırakabilir. 

Siyanür Zehirlenmesi Belirtileri

Siyanürün toksik etkisine maruz kalınması durumunda çok kısa bir süre (saniye veya dakikalar) içersinde siyanür zehirlenmesine ait belirtileri ortaya çıkabilir. Belirtiler şu şekilde olabilir:

  • Genel bir zayıflık
  • Mide bulantısı ve bazen kusma
  • Bilinç bulanıklığı (konfüzyon)
  • Ciddi baş ağrısı
  • Nefes almada güçlük
  • Nöbet geçirme, bilinç kaybı
  • Ani kalp durması

Siyanür zehirlenmesinin ne kadar ciddi ve ölümcül olacağı siyanürün dozuna, formuna ve alınış şekline bağlıdır. Siyanür ile akut ve kronik zehirlenme söz konusu olmaktadır.

Akut siyanür zehirlenmesi: Siyanür solunduğu vakit nöbet geçirme, apne (solunumun kesintilere uğraması) ve kalp durması gelişerek kişiler, saniyeler içinde hayatını kaybedebilir. Daha düşük dozlarda ise bilinç kaybından önce kişilerde genel halsizlik, baş dönmesi, baş ağrısı ve solunum almada güçlük görülebilir. Bilinç kaybının başlaması ile nefes sayısında artış görülsede kişiler derin bir komaya doğru ilerler ve bazen bu duruma akciğer ödemi ve kalp durması eşlik etmektedir. Oksijen satürasyonu (kandaki oksijen doygunluğu) artması ile kişilerin ten rengi kızarıktır. Tespit etmek zor olsa da kişiler nefes verdiklerinde acı badem kokusu alınabilir.

Kronik siyanür zehirlenmesi: Uzun bir süre boyunca düşük miktarlarda siyanüre maruz kalınması sonucunda kandaki siyanür miktarı artması ile kişilerde güçsüzlüğü ve çeşitli belirtilere neden olur. Kişilerde kalıcı felç, sinir yaralanmaları, hipotiroidi ve düşük (hamilelik kaybı) gelişebilir. Ayrıca karaciğer hasarı ve böbrek yetmezliği görülebilir.

Siyanür Zehirlenmesi Nedenleri

Siyanür zehirlenmesinin etki mekanizması; solunum sistemi içinde bulunan bazı enzimlerin bloke edilmesi ile hücrelerin oksijen ile buluşmasını engellemektir. Siyanür zehirlenmesinin yaygın nedenleri şunlardır: 

Yangınlar: Plastik, lastik, yün ve ipek  gibi maddelerin yanması ile hidrojen siyanür gazı açığa çıkar ve gazın solunması siyanür zehirlenmesi neden olabilir. Fotoğrafçılık işlerinde, kimyasal araştırmalarda, sentetik plastik yapımında, metal işleme ve madencilikte, elektro kaplama endüstrisinde ve tarım ilaçlama ürünlerinde de hidrojen siyanür kullanılır. Potasyum siyanür zehirlenmesi ise altın ve gümüş çıkarımı sırasında, kimyasal analiz ortamında ve böcek ilaçları yapımında ortaya çıkabilir.

Bitkisel kaynaklar: Acı badem, kiraz, erik, şeftali, armut, elma ve özellikle kayısı çekirdeğinde bulunan ve zehirli bir madde olan “amigdalin” bağırsaklarda emilerek siyanür bileşiği olan “siyanid”  maddesini meydana getirir. Bazı kayısı türlerinin acı çekirdeğinden tüketmek (10 adetten fazla) siyanür zehirlenmesine neden olmaktadır. Ayrıca amigdalinin, anti-kanserojen etkisinin olup olmadığı konusunda araştırmalar devam etmektedir. 

Sigara dumanı: Çoğu insan için en yaygın siyanüre maruz kalma kaynağı sigara dumanıdır. Siyanür, tütünde doğal olarak bulunur ve sigara içenlerin kanında siyanür miktarı içmeyenlere kıyasla 2,5 kat fazla olabilir, ancak bu genellikle zehirlenmeye neden olabilecek bir oran değildir. 

Siyanür zehirlenmesi riski en çok olan kişiler, siyanürü kullanan fabrikadaki çalışanlar ve intihar girişiminde bulunabilecek kişilerdir.

Siyanür hapları veya kapsülleri kullanarak intihar girişiminde bulunan kişiler bunun hızlı ve ağrısız bir ölüm olacağına inanabilir, ancak siyanürün mideyi yakması ve hücrelerin oksijeni kullanmasını engellemesi ile ağrılı bir ölüm gerçekleşir. 

En son Erzurum'da bir genç siyanürle intihara kalkışması sonucunda çevresinde bulunan 17 kişininde zehirlenmesine neden olarak ülke gündemine düşmüştü.

Bir evin ya da fabrikanın yanması ile ortaya çıkan siyanür gazlarının solunması veya siyanür maddesinin yanlışlıkla yutulması ile çoğu insan siyanür zehirlenmesi yaşar. 

Siyanür Zehirlenmesi için Hangi Doktor ve Bölüme, Ne Zaman Gidilmeli?

Siyanür zehirlenmelerinde hiç vakit kaybedilmeden Acil Servise başvurulması gereklidir. Sağlık Bakanlığı’na bağlı Ulusal Zehir Danışma (UZEM) hattı Alo 114 ile 112 Acil Servis koordineli olarak çalışarak hangi stok merkezinde panzehir olduğu ve hangi yolla bu panzehirin alınacağı hakkında karşılıklı bilgi alışverişi yapmaktadırlar.

Aşağıdaki belirtiler veya durumlar varlığında en kısa sürede Acil Servis başvurmalı ya da 112 Acil Servis aranmalıdır:

  • Siyanüre maruz kaldığınızı düşünüyor veya biliyorsanız
  • Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve kalp çarpıntısı yaşıyorsanız 
  • Baş ağrısı, baş dönmesi ve bilinç bulanıklığı varsa
  • Nöbet geçiriyorsanız
Makaleyi faydalı buldun mu?
0
0
Makeleyi Paylaşın

Siyanür, çeşitli biçimlerde bulunabilen, hızla etki eden ve potansiyel olarak öldürücü özelliği olan bir zehirdir.

makaleyi incele

Siyanür ile zehirlenen hastaların tedavisinde destekleyici bakım ve panzehir tedavisi uygulanır.

makaleyi incele