Karbonhidrat

Üç temel gıda sınıfından biri olan karbonhidratlar, vücut için besin ve enerji kaynağıdır.

Karbonhidrat Nedir?

Üç temel gıda sınıfından biri olan karbonhidratlar, vücut için besin ve enerji kaynağıdır. Karbonhidrat kısaltması CHO olarak anılır, çünkü karbon, hidrojen oksijen (Carbon Hydrogen Oxygen) atomlarından oluşan bir bileşiktir. Doğada en fazla bulunan bu bileşenin vücutta birçok görevi bulunur. Karbonhidrat değerlerinin normal aralığında tutulması önemlidir, çünkü vücudun enerji kaynağı olmasının yanı sıra, bağışıklık, üreme ve aynı zamanda kan pıhtılaşmasında oynadığı roller karbonhidrat görevi arasındadır.

Tüm canlılarda temel yapı taşı ve enerji kaynağı olan bu besin, ilk olarak ağızda başlayan sindirimle parçalanır. Daha sonra mide, oniki parmak bağırsağının da yer aldığı karbonhidrat metabolizması tarafından enzimler yoluyla parçalanarak vücuttaki hücreler tarafından kullanılmak üzere enerji kaynağına dönüştürülür.

Karbonhidrat yararları sayesinde adeta vücudun yakıtı gibidir ve temel olarak iki tür olan karbonhidrat kaynaklarından diyet yoluyla alınır. Bu türler; basit ve kompleks karbonhidrat kaynaklardır.  Bu karbonhidrat çeşitleri diyette alınan besinlerden şeker, nişasta ve lif olarak 3 formda alınırlar.

Sağlığa etkileri yüzünden sağlıklı ve zararlı karbonhidrat içeren besinler olarak anılan karbonhidrat kaynaklarının, diyette alınırken miktarına dikkat etmek gerekir, çünkü az ya da fazla olması sağlığı olumsuz yönde etkileyebilir.

Karbonhidrat Normal Değerleri Kaç Olmalı?

Diyetisyenlere göre vücudun günlük ihtiyaç duyduğu enerji miktarının %45-65’lik bölümü karbonhidratlardan alınmalıdır. Günlük karbonhidrat ihtiyacı ortalama olarak 100-125 gr’dır, ancak kişinin aktivite, yaş ve genel sağlık durumuna göre bu seviyeler değişmektedir. Bunun yanında karbonhidratın vücudun ihtiyacından az alınması veya fazla alınması bazı sağlık sorunlarına neden olabileceğinden bilinçli olarak tüketilmesi gerekir.

Fiziki olarak aktif bir işle meşgul olan ya da sporcularda ihtiyaç olunan günlük karbonhidrat miktarı çok daha fazla olur. Bunun yanında diyabetli kişilerin alacakları besinlerin diyette karbonhidrat sayımı yapılarak doğru miktarda almaları önemlidir, aksi takdirde şekerleri yükselerek ciddi sorunlara neden olabilir.

Karbonhidrat Nasıl Ölçülür?

Karbonhidrat sindirimi gerçekleştikten sonra metabolizma tarafından işlenerek glikoza dönüşür ve kan dolaşımına katılır, dolayısıyla glukoz seviyeleri üzerindeki etkisi büyüktür. Bu yüzden Glisemik indeks (GI) kandaki karbonhidrat miktarını belirlemesinde bir nevi derecelendirme sistemi rolü görür. Glisemik indeks değerleri alınırken uygulanan testte, kişi bir gece boyu aç kaldıktan sonra verilen yiyeceklerden sonra kandaki glikoz değerleri ölçülür.

Böylelikle yenilen besinin kandaki glukoz değerini ne kadar hızlı etkilediği ölçümlenir.  Bunun yanında kan şekeri testleri olan açlık ve tokluk kan şekeri seviyeleri de kişinin o anki koşulundaki karbonhidrat alımını değerlendirilmesinde yararlı bilgiler sağlar.

Hamilelikte Karbonhidrat Değerleri Nasıl Olmalı?

Hamilelik döneminde sağlıklı karbonhidrat içeren besinler tüketilmesi, hızlı çalışan metabolizmanın enerji ihtiyacının karşılanmasında önemli rol oynar. Eğer karbonhidrat ihtiyacı karşılanmazsa vücut enerjiyi karşılamak için yağ ve protein yakmaya başlar ve bu bebeğin gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir. Çünkü hem bebeğin gelişimi için gerekli olan protein miktarı sağlanamaz hem de ketonlar oluşur. Asit özellikli yağ metabolizması ürünü olan ketonlar ise bebeğin beyin ve sinir gelişiminde asit dengesini bozar.

Bu yüzden hamilelikte düşük karbonhidrat diyeti ile beslenme önerilmez. Hamilelik sürecinde günlük karbonhidrat alımına yönelik bir bilgi olmamasına rağmen, fazla karbonhidrat alımının artı bir faydası yoktur. Bunun yanında yüksek seviyelerde alınan karbonhidrat, fazla kiloya yol açarak hamilelik sürecini zorlaştırabileceği de akılda tutulmalıdır. Ayrıca kan şekerini yükselterek hamilelik diyabeti gelişmesi riskini de artırabilir.

Bebeklikte Karbonhidrat Değerleri Nasıl Olmalı?

Bebeklerde doğumdan itibaren gelişmenin hızlı olmasından kaynaklı enerji ihtiyacı da fazla olur. Şayet günlük karbonhidrat alımı karşılanmadıysa, vücut metabolizmasının karbonhidrat yağ protein kullanım sırası vücudun asit dengesi bozularak gelişim süreci sekteye uğrar. Anne sütü veya mama ile karbonhidrat ihtiyacını karşılayan yenidoğanlarda, katı gıdaya geçildikten sonra basit şeker içeren karbonhidratlar daha fazla alınmaya başlar. Ancak çocukların daha uzun süre tok kalmasının sağlanması amaçlı verilen bu karbonhidratların fazla verilmesi durumunda ilerleyen dönemde obezite, yüksek tansiyon ve diyabet geliştirme riskleri artar.  

Bu yüzden bebeğin büyüme ve gelişme sürecini sağlıklı geçirmesi için gerekli olan karbonhidrat miktarının verilmesinin bebeğin beyin gelişimindeki rolü büyüktür. Bebeklerde karbonhidrat günlük ihtiyacı 0 ila 6 aylık bebekler için günlük 60 gr yeterli iken, 7 ila 12 aylık bebekler için günde 95 gram, 1-3 yaş arasında ise günde 130 gr şeklinde olmalıdır.

Karbonhidrat Eksikliği Nedenleri ve Hastalıkları Nelerdir?

Protein, yağ ve karbonhidratlardan sağlanan günlük yakıt ihtiyacı kaslarda en fazla karbonhidratlardan sağlanır. Günlük alınması gereken 100-125 gr altında alınan seviyelerde ise karbonhidrat eksikliği yaşanırken karbonhidrat eksikliğinde oluşan hastalıklar oluşabilir. Karbonhidrat yetersizliğinde görülen bozukluklar ve hastalıklar şu şekilde sıralanabilir;

  • Keton (verilen organik bileşiklerin üretiminin artması)
  • A ve B vitamini eksikliği
  • Lökosit Adezyon Defekti (Lökosit yapışma eksikliği)
  • Konjenital Diseritropoetik Anemi
  • Dolikol fosfat eksikliği (Endoplazmik retikulumun zarında bulunan enzim)
  • Hiperosmolar koma (Diyabet komplikasyonu) 
  • Hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü)
  • Spordan sonra karbonhidrat seviyelerinin düşmesi
  • Kalıtsal karbonhidrat sindirim bozukluğu
  • Karbonhidrat içermeyen besinlerin yer aldığı karbonhidrat diyeti ile uzun süre beslenme
  • Karbonhidrat alerjisi kaynaklı karbonhidrat bakımından yetersiz beslenme
  • Karbonhidrat diyeti ile zayıflayanlarda

Karbonhidrat Eksikliği Belirtileri

Karbonhidrat eksikliği durumunda metabolizmanın işleyişi sekteye uğrarken, asit dengesi bozulur ve bazı belirtilerle birlikte ketoasidoz oluşur. Her ne kadar eksikliğin altta yatan nedenine göre belirtiler değişse de ortak karbonhidrat eksikliği belirtileri şu şekildedir;

Karbonhidrat Eksikliği Tedavisi

Karbonhidrat eksikliği tedavi edilirken eğer koma halini gelecek ciddiyette ise, serum ile vücudun asit dengesi düzenlenir. Bunun haricinde eksikliğe neden olabilecek altta yatan diğer nedenlerin tedavi edilmesi gerekir. Ayrıca karbonhidrat sindirim bozukluğundan kaynaklanan bir eksiklik varsa, bu sorunun semptomlarının azaltılmasına yönelik bir enzim tedavisi veya karbonhidrat hapı verilebilir.

Hafif ve orta seviyedeki karbonhidrat düşüklüğü karbonhidrat ağırlıklı beslenme ve sağlıklı uyku düzeni ile tedavi edilebilirken, karbonhidrat tozu gibi takviyeler reçete edilebilir. Ayrıca sporcularda diyetisyen tarafından antrenman sonrası karbonhidrat verilmesine yönelik diyet listesi veya takviyeler reçete edilebilir.   

Karbonhidrat Eksikliğine Ne İyi Gelir?

Karbonhidrat eksikliği tedavisi yanında, diyette karbonhidrat tüketiminin bilinçli olarak yapılması için karbonhidrat listesine uyulması gerekir. Çünkü sebzelerin karbonhidrat değerleri göz önüne alınarak yapılan beslenme metabolizmadaki yağ protein karbonhidrat dengesinin korunmasını sağlarken, sağlıklı vücut işleyişinde önemli rol oynar. Ayrıca uyku düzeninin korunması da seviyelerin iyileştirilmesine yardımcı olur.100 gr. üzerinden baz alınarak hesaplanan besinlerin karbonhidrat değerleri şu şekildedir;

  • Bulgur karbonhidrat değeri: 78,1 gr
  • Mercimek çorbası karbonhidrat değeri: 8 gr
  • Mısır karbonhidrat değeri: 12,1 gr
  • Antep fıstığı karbonhidrat değer: 28 gr
  • Badem karbonhidrat değeri: 19,5 gr
  • Ay çekirdeği karbonhidrat değeri: 20 gr
  • Portakal karbonhidrat değeri: 12,2 g
  • Kuru üzüm karbonhidrat değeri: 77,4 gr
  • Mantar karbonhidrat değeri: 4,4 gr
  • Pirinç karbonhidrat değeri: 80,4 gr
  • Bezelye karbonhidrat miktarı: 14,4 gr
  • Makarna karbonhidrat değeri: 75,2 gr
  • Zeytin karbonhidrat değeri: 1,1 gr (siyah)
  • Elma karbonhidrat değeri: 14,5 gr
  • Erik karbonhidrat değeri: 17,8 gr
  • Bamya karbonhidrat değeri: 7,6 g
  • Peynir karbonhidrat değeri: 3,8 gr (yağsız)
  • Yoğurt karbonhidrat değeri: 7,7 gr(yağsız)
  • Köfte karbonhidrat değeri: 8 gr
  • Tam buğday ekmeği karbonhidrat değeri: 56,4 gr
  • Tarhana çorbası karbonhidrat değeri: 4,99 gr
  • Pilav karbonhidrat değeri: 76 gr
  • Hurma karbonhidrat değeri: 75 gr
  • Kuru kayısı karbonhidrat değeri: 66,5 gr
  • Mantı karbonhidrat değeri: 29,7 gr
  • Pekmez karbonhidrat değeri: 70,6 gr
  • Kabak çekirdeği karbonhidrat değeri: 10 gr
  • Hindistan cevizi karbonhidrat değeri:15 gr
  • Nar karbonhidrat değeri: 16 gr
  • Salça karbonhidrat değeri: 21,3 gr
  • Karnabahar karbonhidrat değeri: 5 gr
  • Kabak karbonhidrat değeri: 4,2 gr
  • Çilek karbonhidrat değeri: 8,4 gr
  • Bulgur pilavı karbonhidrat değeri:18,2 gr
  • Brokoli karbonhidrat değeri: 7 gr
  • Yumurta karbonhidrat değeri: 1,2 gr
  • Kuru fasulye karbonhidrat değeri: 61,3 gr
  • Yulaf ezmesi karbonhidrat değeri: 12 gr
  • Bal karbonhidrat değeri: 78,4 gr
  • Süt karbonhidrat değeri: 4,7gr (yarım yağlı)
  • Semizotu karbonhidrat değeri: 3,8 gr
  • Çikolata karbonhidrat değeri: 57,9 gr
  • Salatalık karbonhidrat değeri: 3,6 gr
  • Fındık karbonhidrat değeri: 16,7
  • Patates karbonhidrat değeri: 17,1gr
  • Ceviz karbonhidrat değeri: 15,8 gr
  • Domates karbonhidrat değeri: 4,7 gr
  • Ekmek karbonhidrat değeri: 56,4 gr (buğday)
  • Yer fıstığı karbonhidrat değeri: 16 gr
  • Muz karbonhidrat değeri: 22 gr
  • Leblebi karbonhidrat değeri: 38,3 gr
  • Dondurma karbonhidrat değeri: 20,8 gr 
  • Karabuğday karbonhidrat değeri: 19 gr
  • Bira karbonhidrat değeri: 3,6 gr

Karbonhidrat Eksikliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Karbonhidrat eksikliği tedavi edilmediği sürece, yorgunluk, halsizlik, enerjisinin düşük olması gibi şikayetler kişinin yaşam kalitesini düşürürken, ayrıca ciddi sorunlara neden olabilir. Uzun süreli düşüklük yaşanması, kalbi yorarken kalp hastalıkları gelişme riskini artırır ve inme nedeni olabilir. Ayrıca ani yaşanacak kan şekeri düşüklüğü sonucunda hayati tehdit edici sonuçlar doğurabilir. Bunun yanında genel metabolizma işleyişinde görülen aksamalar, bağışıklık sistemini yavaşlatarak kanser ve enfeksiyon riskini artırabilir.

Karbonhidrat Yüksekliği Nedenleri ve Hastalıkları Nelerdir?

Basit şeker içeren karbonhidrat kaynaklı gıdaların çok tüketilmesi kandaki glikoz seviyelerini yükseltirken, insülin seviyelerinin de yükselmesine neden olur. Dolayısıyla iştahta artış yaşanır ve kilo artışı ile beraber bu durum birçok ciddi hastalığa neden olabilir. Ancak yüksekliğin nedeni; sporcunun performansını artırmak amaçlı uygulanan spordan önce karbonhidrat yüklenmesi de olabilir. Karbonhidrat yüksekliği nedenleri ve hastalıkları şu şekilde sıralanabilir;

  • Karbonhidrat yüklemesi yapılması
  • Karbonhidrat bağımlılığı nedeniyle sürekli yüksek karbonhidrat diyeti ile beslenme
  • Hipertansiyon
  • Metabolik sendrom
  • Kolesterol
  • Kalp hastalıkları
  • Diyabet
  • Obezite
  • Aşırı protein ve karbonhidrat tozu kullanımı
  • Kilo almak için karbonhidrat takviyelerinin aşırı kullanımı

Karbonhidrat Yüksekliği Belirtileri

Yüksek karbonhidrat alımı beraberinde birçok sağlık sorununu getirebilir. Bu yüzden beslenirken kompleks karbonhidrat listesine göre beslenmek en sağlıklı seçimdir. Çünkü sıfır karbonhidrat diyeti uygulanması vücudun bu enerji kaynağından mahrum kalması demektir ve bu da başka sağlık soruna neden olabilir. Karbonhidrat alımının yüksek olması durumunda görülen belirtiler şu şekilde sıralanabilir;

Karbonhidrat Yüksekliği Tedavisi

Karbonhidrat yüksekliği varsa öncelikle diyetisyen tarafında karbonhidrat olmayan besinler içeren karbonhidrat diyeti hazırlanır. Eğer yüksekliğe neden olan metabolik sendrom gibi bir sağlık koşulu söz konusu ise tedavi edilmesi için ilaç veya başka tedavi prosedürleri uygulanabilir. Bunun yanında kişi istem dışı bu kadar çok karbonhidrat tüketiyorsa, karbonhidrat bağımlılığı tedavisi uygulanması gerekir. Ayrıca diyabet hastalarında tip 1 diyabet karbonhidrat sayımı yapılarak bir beslenme programı izlenmesi gerekebilir.

Karbonhidrat Yüksekliğine Ne İyi Gelir?

Karbonhidrat yüksekliği tedavi edilirken uygulanan tedavi yanında, karbonhidrat alımının sınırlandırılmasına yönelik sağlıklı yaşam koşulları geliştirilmesi gerekir. Sağlıklı beslenme düzeni ve hareketli yaşamı içeren bu değişimler, seviyelerin düşürülmesinde faydalı olur. Ayrıca diyette alınan şeker miktarının azaltılması için şeker yerine hurma tozu, bal gibi doğal tatlandırıcılar kullanılabilir. Bunun yanında lif içerikli sebze ve meyve kaynaklı karbonhidratlar tüketilmelidir. Bol sıvı alımı da seviyelerin düşürülmesinde yarar sağlar.

Karbonhidrat Yüksekliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Karbonhidrat yüksekliği tedavi edilmediği sürece aşırı kilo alımına yol açarak bu durum obeziteye ilerleyebilir. Aşırı kilo alımı da kronik kalp hastalığı, hipertansiyon, diyabet gibi yaşam kalitesini düşüren ve hayati tehdit oluşturan hastalıklar açısından risk teşkil eder. Ancak seviyeleri kontrol etmek adına kişinin kendi hazırladığı karbonhidrat diyet listesi ile uzun süre beslenmesi de zararlı olabilir. Çünkü uzun süre karbonhidrat içermeyen bu diyet listesiyle beslenmek, yüksekliğinde olduğu gibi düşüklüğünde zarar verebilir.

Makaleyi faydalı buldun mu?
0
0
Makeleyi Paylaşın

Karbonhidrat ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Karbonhidrat tozu ile protein tozu aynı amaçlı kullanılan takviyelerdir. Protein tozu kilo alınmasına neden olmaz iken karbonhidrat tozu hızlı kilo alımına neden olur. Bu yüzden karbonhidrat ihtiyacının sağlıklı olarak karbonhidrat kaynaklarından karşılanması en iyi yaklaşım olarak kabul edilir.

Karbonhidratlar vücudun işleyişi için gerekli olan 3 besin sınıfından biridir. Vücut metabolizmasının işleyişinde önemli olduğu için alınması şarttır. Adeta vücudun yakıt kaynağı olarak görülen bu besin alınmadığında, işleyiş sekteye uğrarken bazı hastalıklara ve olumsuz sağlık sorunlarına neden olabilir.

Karbonhidrat tozu antrenmandan yarım saat öncesi ve sonrası soğuk su ya da az yağlı süte 2 yemek kaşığı karıştırılarak içilmelidir. Zor kilo alan birinin ise antrenman harici öğünlerden yarım saat sonra ve uykudan yarım saat önce alması faydalı olur.

1 gr karbonhidrat 4 kalori enerjiye (kaloriye) eşdeğerdir. Vücuda protein, yağ ve karbonhidratlardan sağlanan enerji ihtiyacının %55-60’lık kısmı karbonhidratlardan sağlanması gerekir. Bu yüzden besinlerin karbonhidrat değerlerinin bilinerek tüketilmesi sağlıklı bir metabolizma işleyişinde ideal bir yaklaşımdır.

Karbonhidratın sindirimi ağızda başlayarak midede bir değişim geçirmeden, oniki parmak bağırsağına ulaşır. Burada ağızda parçalanmayan kısmı enzimlerle parçalandıktan sonra ince bağırsağa geçer ve kan dolaşımına katılır.