evim.com

Demir Eksikliği Belirtileri

Kanda bulunması gereken demir miktarının çeşitli nedenleri ile normal düzeyinin altına düşmesi durumuna demir eksikliği denir.

Demir Eksikliği Nedir?

Demir, proton numarası 26 olan elementtir. Geçiş metalidir. Demir, dünya yüzeyinde en çok bulunan dördüncü elementtir. Yer kabuğunda en çok bulunan metaldir. Demir vücudumuzda birçok proteinle bağ kurduğundan biyolojide önemli bir role sahiptir. Ayrıca demir bitki ve hayvan hücrelerinde solunum, yükseltgenme ve indirgenme gibi hayati reaksiyonların oluşmasını sağlar.

Herhangi bir nedenden dolayı demirin normal değerinin altına inmesine demir eksikliği denir. Bu nedenler arasındaki en sık neden kan kaybıdır.

Vücudumuzdaki demir miktarı cinsiyete göre farklılık gösterir. Ortalama bir insan vücudunda erkeklerde yaklaşık 4 gram, kadınlarda ise yaklaşık 3,5 gram demir bulunmaktadır. Demir eksikliği bu değerlerin altında olması durumunda demir eksikliği anemisi oluşur.

Demir Eksikliği Belirtileri

Demir eksikliğinde vücudumuzda ilk belirti anemi (kansızlık) oluşur. Anemiye özgü belirtiler ortaya çıkar. Baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması, dispne (nefes darlığı), çarpıntı gibi. Çoğu insanın fark etmediği belirti olan kişinin normalde yemediği şeyleri yemesi (pika hikayesi) demir eksikliğinde görülür.

Fizik muayenede solukluk, dil tomurcuklarında silinme, ağızda meydana gelen iltihap, ağız kenarında çatlaklar, kaşık tırnak, ileri demir eksikliği vakalarında yemek borusunda darlık (plummer-vinson sendromu) oluşabilir.

Hastaların klinik bulguları sindirim sistemi bulguları, santral sinir sistemi bulguları, kardiyovasküler sistem bulguları, kas iskelet sistemi bulguları olarak 4 gruba ayrılır.

  • Sindirim sistem bulguları: İştahsızlık, normalde yenmeyen besinlerin yenilmesi, buz yeme alışkanlığı, toprak yeme alışkanlığı, dil kasında küçülme, yutma güçlüğü gibi bulgular verir.
  • Santral sinir sistemi bulguları: Herhangi bir olaya aşırı tepki verme, yorgunluk, genel sinirlilik hali, anlama ve kavramada gerilik-gecikme, fiziksel aktivitelerde yavaşlama, hareketlerde yavaşlama, dikkat azalması, odaklanma sorunu, huzursuz bacak sendromu gibi bulgular verir.
  • Kardiyovasküler sistem bulguları: Kalbin pompaladığı kan miktarının azalması, kalp hızında artış, kalp kasının hacminin büyümesi, kan hacminin artışı ve ilerlemiş vakalarda kalp yetmezliği, çarpıntı gibi bulgular verir.
  • Kas-İskelet sistemi bulguları: Myoglobin (kasta bulunan demir içeren protein), sitokrom-c’de azalma (hücrelerde bulunan demir içeren enzim), fiziksel performansta azalma, kas güçsüzlüğü gibi bulgular verir.

Demir Eksikliği Nedenleri Nelerdir?

Demir eksikliğinin nedenleri diyete bağlı faktörler, artmış demir ihtiyacı, kan kaybı ve azalmış emilim olarak 4 gruba ayırabiliriz.

  • Diyete bağlı faktörler: Yeni doğan bebeklerin 6 aydan erken inek sütü alımı, bebeklerin katı gıdalara erken geçilmesi, C vitamininin yetersiz alınması, kırmızı etin az tüketilmesi, fazla çay içilmesi, anne sütünün 6 aydan sonra tek başına kullanılması, düşük sosyoekonomik durum (sık enfeksiyon geçirme) gibi nedenler demir eksikliği yapar.
  • Artmış demir ihtiyacı: Düşük doğum ağırlıklı bebekler, prematüreler, hızlı büyüme gösteren bebekler, sürekli havasız ortama maruz kalanlar, sigara içen bireyler, doğumda düşük hemoglobin düzeyi bulunan bebekler, gelişim çağında olan çocuklar, ergenlik dönemine giren bireyler, gebelerin demir ihtiyacı fazla olduğu için bu insanlarda demir eksikliği görülür.
  • Kan kaybı: Menstruel kanama (adet kanaması), demir eksikliğinin kadınlardaki en yaygın nedenidir. Sindirim sistemi kan kaybı, akciğer kan kaybı, boşaltım sistemi kaynaklı kan kaybı (özellikle böbrek taşı düşüren hastalarda) gibi durumlarda hastalarda demir eksikliği anemisi gelişir.
  • Azalmış emilim: Mide asiditesi yüksek hastalarda, ince bağırsak kaybı olan ya da bağırsakta fonksiyon bozukluğu (ishal gibi) olan hastalarda demir emilemediği için bu hastalarda demir eksikliği oluşur.

Demir Eksikliği için hangi doktor ve hangi bölüme, ne zaman gidilmeli?

Demir eksikliği anemisi belirtilerinden herhangi biri görüldüğü zaman Dahiliye doktoruna gidebilirsiniz. Çoğunlukla hastanın hikayesi iyi analiz edildiği sürece tedavisi kolay bir hastalıktır.

Makaleyi faydalı buldun mu?
1
0
Makeleyi Paylaşın

Demir eksikliği ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Demir en çok eritrositler(hemoglobin denilen bir proteinin içinde bulunur.) tarafından kullanıldığı için, yaklaşık 2 gram, eksikliğinden ilk eritrositler etkilenecektir. Kansızlık(anemi) yapar. Dünyada en sık rastlanan kansızlık türüdür. Kadınların %35 inde, erkeklerin ise %20 sinde ortaya çıkan önemli bir sağlık sorunudur.

Yediğimiz yemeklerin yakılması için oksijene ihtiyaç vardır. Vücudumuz ne kadar çok oksijen yakıyorsa o kadar kalori yakıyoruz demektir. Vücudumuzda hemoglobinin (oksijen taşıyan kırmızı kan hücremizde bulunan bir protein) yapısında demir vardır. Demir eksikliğinde hemoglobin azalacağı için metabolizma hızımız azalır, az oksijen taşır. Bu nedenle besinleri yakamayız, az yakarız. Kilo vermemiz zorlaşır.

Demir eksikliğinde hastanın hem metabolizma hızı düştüğü için hem de yemek yeme alışkanlığı bozulduğu için kilo almaya meyil oluşur. Hastaneye bilinmeyen nedenli kilo alma şikayetiyle gelen hastaların birçoğunun hastalık nedeni demir eksikliğidir.

Vücutta 3 ayrı demir havuzu vardır. Bunlar metabolik havuzlar, depo havuzları ve taşıma havuzlarıdır.

Major metabolik havuz eritrositin (kırmızı kan hücresi) içindeki hem demiridir. Hemoglobin konsantrasyonu ile ölçülür.

Depo havuzu ferritin ile ölçülür. Sağlıklı bireylerde ferritinin azalması demir eksikliğini gösterirken, KHA (Kronik hastalık anemisi) hastalarda ferritin artar (Akut Faz Reaktanı).

Taşıma havuzu serum demiri ve transferin ölçümü ile ortaya konur. Sağlıklı bireylerde Demir eksikliği ferritin, transferin ve TDBK ile belirlenir. KHA sinde ayrımı sTfR ile yapılır.

Demirin vücuttaki görevleri şu şekildedir:

  • DNA, RNA ve protein sentezi
  • Oksijen taşınması 
  • Elektron transportu
  • Hücre solunumu 
  • Pek çok enzimin yapı ve fonksiyonunu düzenler