Bel Soğukluğu

Gonokok adı verilen bakterinin, cinsel yolla bulaşan bel soğukluğu hastalığı tüm vücuda kan yoluyla yayılır. Tedavisi için öncelik antibiyotik kullanımından geçer.

Bel Soğukluğu Nedir?

Bel soğukluğu (gonore), Neisseria Gonorrhoeae (Gonokok) adlı bakterinin neden olduğu cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Tarihin çok eski dönemlerinden beri var olan bir hastalıktır. Antibiyotiklerin kullanımından önce önemli sorunlara yol açabilecek bir hastalıkken günümüzde kolayca tedavi edilebilir duruma gelmiştir. Özellikle HIV gibi korkutucu cinsel yolla bulaşan hastalıkların ortaya çıkmasından sonra artan kondom (prezervatif) kullanımı sayesinde gonore görülme sıklığı da azalmıştır fakat hala gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde, eğitimsiz ve alt sosyokültürel sınıflar arasında yaygın bir hastalıktır. Cinsel olarak aktif hale gelmiş yetişkinlerde her yaşta görülebilir, çocuklarda görülmesi beklenmez.

Bel soğukluğu, cinsel yolla bulaşan bir hastalık olduğu için, korunmasız cinsel ilişki, oral ilişki ve anal ilişki ile bulaşabilir. Kadınlarda rahim ağzında pusuya yatıp bekler ve bu sayede bulaşır. Ağız ve ya boğazdan alınan sıvı örneklerinde de bakteri bulunabilir fakat öksürmeyle, hapşırmayla, öksürükle, öpüşme veya ortak eşyaların kullanımı ile bulaşmaz.

Hastaların çoğunda (%85’inde) enfeksiyon hiçbir belirti vermeden varlığını sürdürür. Dolayısıyla belirtisiz hastalar daha az korunur, tedavi almaz ve bulaştırma ihtimalleri daha yüksek olur. Bel soğukluğu, erkekten kadına, kadından erkeğe geçtiğinden daha çok geçer, yani erkekler daha yüksek bulaştırıcılık riski taşır.

Yaptığı enfeksiyonlar kadınlarda, rahim ağzı, rahim, yumurtalık tüpleri, periton (karın zarı) ve cinsellik esnasında sıvılar salgılayan bezlerde iltihaplanma ve yumurtalık ve tüplerde apseleşme yapar. Kadınlarda bu durum özellikle tüplerde yapışıklığa yol açarak kısırlığa sebep olabilir. 

Erkeklerde ise, prostat ve üretrada (idrar kanalı) enfeksiyon yapar. Akıntı ve işeme esnasında ağrı ortaya çıkarınca tanı alır. 

Bel soğukluğuna sebep olan bakteri yani gonokok, annesinde enfeksiyon bulunan ve normal yolla doğan bebeklere de doğum kanalından bulaşarak yenidoğan döneminde göz iltihabı yapar. 

Hastalığın daha kolay tedavi edilir hale gelmesiyle beraber çok azalmış olsa da bel soğukluğu bakterisi gonokok, tüm vücuda ve kana yayılarak sepsis (kan enfeksiyonu) adlı tabloyu oluşturabilir ve buna bağlı olarak eklemlerde çoğalarak eklem iltihabına (artrit) yol açabilir.

Bel Soğukluğu Belirtileri Nelerdir?

Bel soğukluğu belirtileri kadınlarda yaklaşık olarak bulaşmadan 10 gün sonra ortaya çıkar. Genelde hiçbir belirti vermeden atlatılır fakat belirti verme oranı kadınlarda erkeklerden daha yüksektir. En sık görülenleri şunlardır:

Nadir hastada rahim ağzındaki (serviks) enfeksiyon anal kanala (makata) geçebilir, bu durumda; anal kanalda belli belirsiz rahatsızlık hissi, akıntı, ağrı, kaşıntı, kanama gibi belirtiler görülebilir. Bu tabloya anal kanal iltihabı (proktit) denir.

Gonore eğer oral yolla da alındıysa hafif ya da belirtisiz geçirilen bir boğaz enfeksiyonuna da neden olabilir. İlk olarak boğaz enfeksiyonu olarak saptanırsa rahim ağzında olması da neredeyse kesindir, dolayısıyla taramasının yapılması gerekir. Yalnızca boğazdaki bakteriler yoluyla kişilere bel soğukluğu bulaşma ihtimali yok denecek kadar azdır.

Erkeklerde ise bulaşmadan yaklaşık 2-7 gün içinde belirtiler ortaya çıkar. Hiçbir belirti vermeme olasılığı çok yüksek olmasına rağmen belirtileri ortaya çıktığında rahatsız edici ve belirgin olduğu için genelde doktora başvurulur. En sık görülen belirtileri şunlardır:

  • Penisten gelen önce berrak ve renksiz giderek koyu ve kıvamlı hale gelen akıntı
  • İdrar yaparken yanma hissi
  • Kasık bölgesinde lenf bezlerinde şişlikler
  • Peniste ödem, şişme ve kızarıklık olması
  • Apseler 
  • Prostat iltihabına bağlı ağrı, idrara sıkışma hissi, ateş gibi belirtiler

Genelde ilk 2 belirti görüldükten sonra hekime başvuru olacağı için diğerlerine ilerlemesi nadir görülen bir durumdur. Antibiyotik tedavisinin olmadığı dönemlerde 2 ay kadar sürebilen bir enfeksiyondur fakat günümüzde iki cinsiyetten bireyler için de kolayca tedavi edilebilir.

Bütün bunların yanında kadınlarda ve erkeklerde, cinsel organlardan dokunma ile göze enfeksiyon taşınmasıyla gonokok konjunktiviti denen bir iltihap tablosu oluşabilir. Bu durumda belirtiler şöyle olur:

  • Göz kapağında belirgin şişlik ve kızarıklık
  • Gözde sulanma, yanma, batma
  • Bol miktarda koyu kıvamlı ve renkli göz akıntısı

Eğer hastalık ilk olarak göz enfeksiyonu olarak saptandıysa cinsel yönden de hastanın taranması gerekir.

Bel Soğukluğu Nedenleri Nelerdir?

Bel soğukluğunun tek nedeni, cinsel ilişki veya yeni doğan bebeklere doğum yoluyla N.gonore bakterisinin bulaşmasıdır.

Başka bir sebebi yoktur. Korunmasız cinsel ilişki ana sebep olarak gösterilebilir.

Bel Soğukluğu Teşhisi

Bel soğukluğu teşhisi koymak için genelde hastanın tıbbi öyküsünü dinlemek ve fizik muayenede belirtileri görmek hekim için yeterli olacaktır. Hastadan idrar örneği alınacak ve incelenecektir. Ayrıca tanının kesinleştirilmesi veya başka enfeksiyonlardan ayrımının yapılması gerekiyorsa hastanın akıntısından örnek alınıp kültür yapılır. Kültür, bakterileri yaşayabileceği besinlerin bulunduğu bir kapta çoğaltarak laboratuvarda türlerini belirleme işlemidir.

Bunların yanında genelde başka cinsel yolla bulaşan hastalıklar için de hastalar muayene edilmeli ve gereken örneklemeler yapılmalıdır. Bir kişide bel soğukluğu varsa, trahom, frengi (sifilis), HIV, HPV, hepatit B-C enfeksiyonları gibi pek çok enfeksiyon da olabilir çünkü bunların hepsi korunmasız cinsel ilişki yolu ile bulaşır. Bu açıdan şüpheli ilişki konusunda hekime tamamen dürüst olmak, doğru tıbbi öykü vermek ve utanıp çekinmemek çok önemlidir. 

Bel Soğukluğu Tedavisi

Bel soğukluğu bakteriyel bir enfeksiyon olduğu için temel tedavisi elbette antibiyotikler olacaktır. Ayrıca cinsel yolla bulaşan bir hastalık olduğu için bir kişide bel soğukluğu teşhis edilirse mutlaka tedaviye hastanın cinsel partneri eşi de dahil edilmelidir.

 Bel soğukluğu eşle tedavi edilen bir hastalıktır. 

Bulaşıcılığı oldukça yüksektir. Burada kastedilen eş, yasal olarak eş olmak zorunda değildir, kişinin teşhisten önceki son 60 günde cinsel ilişkiye girdiği tüm partnerleri eş kabul edilir ve tedavi görmelidir. Özellikle kadınlarda gonokok enfeksiyonları kısırlığa kadar pek çok ciddi soruna yol açabilir, bu konuda ahlaki davranmak ve partnere durumu açıklamak gerekir.

Cinsel enfeksiyon öyküsünde, N.Gonore (gonokok) çok rahat temin edilebilen sefalosporin grubu antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Fakat genelde gonokok enfeksiyonu beraberinde C.trohomatis (trahom) enfeksiyonunu da getirir. Bu bakteri gonokoktan daha dirençli bir bakteridir. Doğal olarak hastalara ikili antibiyotik rejimi uygulanır. 

Yenidoğan bebeklerde anneden doğum esnasında geçen bakteri nedeniyle göz iltihabı geliştiyse, gözün özel bir solüsyonla yıkanması ve yine antibiyotik tedavisi verilir.

Boğaz enfeksiyonu varlığında tam iyileşme biraz gecikebilir, bakteri boğaz bölgesinde oldukça inatçı şekilde tutunur. Tedavide klasik antibiyotikler cevapsız kalırsa daha güçlü antibiyotiklere geçilir.

Bel soğukluğunda antibiyotik tedavisinden fayda görmeyen, belirtileri geçmeyen hastalarda tekrar akıntı örneği alınıp kontrol edilir, enfeksiyona başka bir mikrop da dahil olmuş olabilir, bu sefer iyileşme için onu tedavi etmek gerekir.

Antibiyotik tedavisi oldukça kısa sürede cevap vereceğinden ve hastaların semptomları genelde çok ciddi düzeyde olmayacağından semptomlar için genelde ek tedavi önerilmez. 

Ayrıca bel soğukluğuna sebep olan bakteri için henüz geliştirilmiş bir aşı yoktur, hastalıktan korunmanın tek yolu doğru şekilde korunarak cinsel ilişki yaşamaktır.

Doğum kontrol hapları ve spiraller kadınları gebe kalmaktan korur fakat cinsel enfeksiyonlardan korumaz. Özellikle birden çok partneri olan kişilerde önerilen korunma yöntemi prezervatiftir (kondom) kullanımıdır.

Bel Soğukluğu İlaçları 

Bel soğukluğu ilaçları temel olarak antibiyotiklerdir. En sık kullanılan antibiyotikler, Sefalosporin grubundan, seftriakson (enjeksiyonla uygulanır) ve sefiksimdir (ağızdan alınır). 

Bel soğukluğu enfeksiyonu hastalarda çok yüksek oranda trahom enfeksiyonu ile birlikte görülür. Trahoma sebep olan bakteri için ise genel popülasyonda tek doz doksisiklin, gebelerde ise azitromisin, yine tek doz seftriakson tedavisine eklenir.

Bel Soğukluğu Tedavi Edilmezse

Bel soğukluğu tedavi edilmese de bağışıklık sistemi sağlam bireylerde yaklaşık 2 ay içinde belirtilerin kaybolması ve kendiliğinden geçmesi beklenir. Fakat özellikle kadınlarda PID adlı kronik enfeksiyon tablosuna yol açabilir, buna bağlı tüp yapışıklıklarına sebep olarak kısırlık yapabilir. Bu oldukça önemli ve önlenmesi gereken bir durumdur zira belirli operasyonlarla bu yapışıklıklar onarılsa da sağlıklı gebelik oluşma ihtimali eskiye göre düşer. Dış gebelikler, düşükler daha sık yaşanır.

Bağışıklık sistemi hastalığı olanlar, kanser tedavisi görenler, çok uzun süredir steroid tedavileri alanlar gibi bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda gonokok enfeksiyonu tedavisiz kalırsa kana yayılarak öldürücü hale gelebilir. Herhangi bir bakterinin vücudun bir bölgesinden geneline ve kana yayılmasına sepsis denir, yoğun bakım şartlarında tedavi edilmesi gereken, hayati tehlike arz eden bir enfeksiyon olayıdır.

Göz enfeksiyonlarında ise özellikle yenidoğan bebeklerde görme kaybı gelişebilir, bakterinin bebeğe bulaşması mutlaka engellenmeli, bu sağlanamasa da en kötü ihtimalle tedavi mutlaka uygulanmalıdır.

Bel Soğukluğuna Ne İyi Gelir?

Bel soğukluğuna en iyi gelecek şey, semptomlar ortaya çıktıktan sonra zaman kaybetmeden hekime başvurmaktır. Zira antibiyotik tedavisi hariç herhangi bir şekilde hastalık ortadan kaldırılamaz. Cinsel partner ya da partnerlerle beraber tedavi alınmalıdır.

Bel Soğukluğuna Ne İyi Gelmez?

Bel soğukluğuna iyi gelmeyecek şeylerin başında, zamanında hekime başvurmamak gelir. Bu durum pek çok komplikasyona yol açacak, hastalığın tedavisini zorlaştıracaktır. 

Aynı zamanda tek başına tedavi alan hasta belirtiler ortaya çıkmadan önce partnerine bulaştırdıysa tedavi almasına rağmen hastalığı tekrar aynı partnerden kapabilir. Doğal olarak partneri uyarmamak ve tedavi almasını sağlamamak yanlış bir davranış olacaktır.

Hamilelikte Bel Soğukluğu

Gebelikte bel soğukluğunun hem gebe hem bebek için ciddi sonuçları olabilir. Bu gebelerde ayrıca diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların da bulunması olasılığı vardır bu da bebeklerde çok daha riskli hastalıkların (HIV, konjenital sifiliz gibi) da oluşabileceğinin habercisidir. 

Özellikle bel soğukluğu enfeksiyonunun kadın iç genital organlarına yayılması sonucu PID adı verilen yaygın, kronik ağrıya sebep olan bir tablo oluşur. Ayrıca bakteri, kadınların rahim tüplerinde yapışıklıklara ve tüplerde enfeksiyona (salpenjit) da sebep olabilir. Bu yapışıklıklar, salpenjit ve PID tablosu hep beraber kadınların tekrarlayan düşükler (gebelik kayıpları) yaşaması olasılığını arttırır. 

Bunun yanında son döneme kayıp yaşamadan ulaşmış gebelerde de erken doğum, bebeğin içinde bulunduğu zarın ve göbek kordonunun iltihaplanması, zarın buna bağlı erken yırtılması ve bebeğe geçen bakteriyle bağışıklık sistemi henüz oluşmamış bebeğin kanında ciddi yaygın enfeksiyon tablosu oluşması olasıdır. Bunlar çok ciddi, önemsenmesi şart olan, bebeğin ve annenin hayatına mal olabilecek tablolardır.

Son olarak, hastalığı taşıyan annelerin normal vajinal doğum esnasında bakterileri bebeklere bulaştırması da oldukça olasıdır. Ayrıca erişkinlerin çoğunda hastalık semptomsuz geçeceğinden belirtisi olanların yanı sıra, sağlıklı annelerin de mutlaka doğum öncesi cinsel enfeksiyon yönünden değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda Bel Soğukluğu

Yenidoğan bebeklerden büyük, henüz cinsel olgunluğa erişmemiş ergenlik öncesi dönemdeki çocuklarda bel soğukluğuna rastlanırsa ilk düşünülmesi gereken şey maalesef ki cinsel istismardır. Bel soğukluğu bakterisi erişkin kadınlarda daha çok rahim ağzını, rahmi ve tüpleri tutarken, kız çocuklarında en çok ortaya çıkan bulgu, vulva (kadın dış genital organları) ve vajinada ortaya çıkan iltihaplanmadır. Ayrıca bu çocukların mutlaka diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar (HIV, sifiliz, trahom gibi) açısından taranması da şarttır. 

Ergenlik sonrasında ise yine cinsel istismar bulgusu olabileceği gibi yine başka bir ergenle ilişkiye girme sonucu oluşabilir. Her şekilde mutlaka tedavi edilmesi gerekir çünkü çocuklar henüz büyüme ve gelişme döneminde oldukları için bakterilerin vücutta kalıcı zararlar geliştirme olasılığı fazladır. Özellikle yetişkinliğe yakın yaştaki ergenlerin bilinçsizce ilişkiye girmeye yatkın olması, cinsel yolla bulaşan tüm hastalıklar için risk faktörüdür. Ayrıca ergenler gebelik yönünden de değerlendirilmelidir. Bunların önüne geçmenin en iyi yolu aileler ve okullar tarafından yaşlarına uygun cinsellik eğitimi verilmesidir.

Yenidoğan Bebeklerde Bel Soğukluğu

Hastalığı yani bakterileri cinsel organlarında taşıyan annelerin normal vajinal doğum esnasında bakterileri bebeğe geçirmesi sonucu yenidoğan bebeklerde bakteri, gonokok konjunktiviti adlı göz iltihabı tablosuna yol açar. 

Bu iltihap özellikle 5-14 gün arasında bebeklerde saptanır. Gözlerde yanma, kızarma, akıntı, bebekte genel huzursuzluk en sık gögülen belirtileridir. Eğer 2 haftadan sonra ortaya çıktıysa trahom bakterisinden (c.trahomatis) ve ya doğumdan sonra hemen 24 saat içinde ortaya çıktıysa bebeklerin gözüne doğumhanede antimikrobiyal amaçla damlatılan maddelerden dolayı oluşan göz iltihabından şüphelenmek gerekir.

Antibiyotikli göz damlaları ile kolayca tedavi edilebilir, herhangi bir hasar bırakması beklenmez. Fakat tedavisiz kalırsa göz içinde ülserler oluşturarak, görme kaybına hatta göz kaybına yol açması olasıdır, mutlaka önemsenmeli ve hekime başvurulmalıdır.

Bel Soğukluğu için Hangi Doktora Gidilir?

Bel soğukluğu hem kadınlarda hem erkeklerde ortaya çıkan cinsel bir enfeksiyon olduğu için genel olarak kadınlarla, Kadın Hastalıkları ve Doğum (Jinekoloji) bölümü ilgilenirken, erkeklerle Üroloji bölümü ilgilenmektedir. Bunların yanında Enfeksiyon Hastalıkları bölümü de hastalığın tanısında ve tedavisinde başvurulabilecek bölümlerden biridir.

Ayrıca göz enfeksiyonu oluştuysa Göz Hastalıkları uzmanına, boğaz enfeksiyonu oluştuysa Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir.

Tablo tedavisizlik durumunda, kadınlarda kısırlığa erkeklerde prostat iltihabına kadar ilerleyebilir. 

Basit bir antibiyotik tedavisi ile çözülebilecekken bu riskleri almaya gerek yoktur. Ayrıca kişi tedavi almadığı müddetçe uzun süre bulaştırıcı kalacaktır, eşine veya cinsel partnerine hastalığı bulaştırma riski de mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. 

Belirtiler ortaya çıktıysa mutlaka gecikmeden doktora başvurmak gerekir.


Makaleyi faydalı buldun mu?
7
0
Makeleyi Paylaşın

Bel soğukluğu ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Bel soğukluğunun bilinen 2 bulaşma yolu vardır. Bunlardan ilki ve en yaygın olanı cinsel yolla bulaşmadır. Bakteri cinsel organlara yerleşerek ilişki esnasında sıvı değişimiyle erkekten kadına ya da kadından erkeğe bulaşabilir. Korunmak için kondom kullanmak yeterlidir. Ayrıca oral ve anal cinsel ilişki yolu ile de bulaşma mümkündür. Bu durumlarda rektumda veya boğazda da hastalık oluşturacaktır.

İkinci bulaşma yolu ise, bel soğukluğu olan annenin doğum yolu ile yenidoğan bebeğe bulaştırmasıdır. Günümüzde gebelik takibi, hastane şartlarında doğum gibi sağlık hizmetlerinin yaygınlaşmasıyla bu yolla bulaşma oranı düşmektedir.

Gonore ilaç kullanılması halinde ve belirtiler ilk ortaya çıktığında hekime başvurulması durumunda, çok istisnai durumlar dışında 1 hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Eğer hastalarda bağışıklık sistemi problemleri varsa hastalığın seyri daha gürültülü olabilir.

Eğer ilaç kullanılmazsa, hastalık ortalama 2 ay sürer ama ek problemlere yol açması oldukça yüksek ihtimaldir. Dolayısıyla tamamen iyileşmesi çok daha uzun zaman alabilir ya da mümkün olmayabilir. Örneğin kadınlarda tüm pelvik (kasık bölgesi) bölgeye yayılarak kronik bir enfeksiyon tablosu olan ve ağrı ile seyreden PID’e yol açabilir. Erkeklerde ise prostat iltihabı ya da anal kanalda iltihap oluşturabilir. Bunların ekstra tedavisi ile beraber iyileşme çok uzun zaman alabilir.

Bel soğukluğu kendiliğinden yaklaşık 2 ayda geçer fakat bir çok ek hastalığa yol açarak iyileşme görülür. Akıntı ve rahatsızlık hissi geçebilir fakat, PID, kısırlık, prostatit gibi ek hastalıklar gelişebilir. Bu sebepten kendiliğinden geçmesi beklenmemelidir.

Bel soğukluğu testi temel olarak idrar örneğinin incelenmesine dayanır. Hastanede basitçe verilecek bir idrar örneği çalışılması için yeterlidir. Ayrıca gerekli durumlarda boğazdan, cinsel organlardan ve anal kanaldan sıvı örneği alınarak kültür de yapılabilir. Bu da oldukça basit bir işlemdir.

Bel soğukluğu genel itibariyle bel ağrısı yapmaz. Fakat kadınlarda hastalık uzun süredir mevcutsa ve kasık bölgesinde yaygın enfeksiyona (PID) yol açtıysa sık sık oluşan bel, kasık ve karın ağrıları görülebilir. Bu durumda mutlaka hekime başvurmak gereklidir.