Kızamık

Kızamık hastalığı yalnızca çocuklarda değil aşılanmamış yetişkinlerde de görülmekte olup, özel bir tedavi çeşidi yoktur.

Kızamık Nedir?

Kızamık, genellikle çocukluk çağında görülen viral bir hastalıktır ancak aşılanmamış yetişkinlerde de görülebilir. Etkeni Rubeola virüstür. Kızamık virüsü olarak da geçer. Kızamık oldukça ciddi ve hatta öldürücü olabilen bir hastalıktır ve çok bulaşıcıdır. Virüs ile enfekte olmuş kişinin burun ve boğaz salgılarında yaşar. Bu yüzden öksürük veya aksırık yoluyla çevredeki insanlara bulaşır. Bunun dışında, hasta kişinin burun ve boğaz salgılarıyla kontamine olmuş (virüs bulaşmış) havayı solursa veya yüzeylere dokunup ellerini yıkamazsa da enfekte olur.

Kızamık Belirtileri Nelerdir?

1.İlk semptomlar

Virüs ile enfekte olduktan 7-14 gün sonra ilk semptomlar başlar. Bu semptomlar hastalığa spesifik olmayan semptomlar olmakla birlikte genellikle 2-3 gün sürer.

2.Koplik lekeleri

Ağız içerisinde görülen 1-3 mm’lik beyaz, gri kabarık döküntülerdir. İlk semptomlar başladıktan 2-3 gün sonra görülmeye başlar. Herkeste görülmeyebilir.

3.Kızamık döküntüleri

Küçük dairesel pembe, kırmızı izlerdir. İlk semptomlar başladıktan sonraki 3-5 gün içerisinde görülür. Alında saç hizasından başlar ve takip eden birkaç gün içerisinde boyun, gövde, kol, bacak ve ayaklara yayılır. Döküntüler, avut içi ve ayak tabanında çok nadir görülür. Bu esnada ateş hızla yükselir. Çoğu zaman 40-41 °C ’ye kadar yükselir. Daha sonra döküntüler yavaş yavaş kaybolur. İlk başta yüzdekiler, en son uyluk bölgesi ve ayaktaki döküntüler kaybolur.

Kızamık Nedenleri

Kızamık hastalığının etkeni Paramyxoviridae ailesinden Rubeola virüstür. Virüs önce insan burun ve boğaz mukozasına girer. Daha sonra çevre lenf nodlarına yayılır. Oradan kana karışır ve solunum sistemi, konjunktivalar, deri ve birçok organa ulaşarak semptomlara neden olur.

Virüsün tek bulaş kaynağı insandır. Hayvanlardan insanlara bulaşmaz.

Kızamık Teşhisi

Kızamık teşhisi çoğu zaman hastalığın karakteristik bulgularına göre konur.

Yanağın iç tarafında, kırmızı zemin üzerinde mavimsi küçük yuvarlak lekeler (koplik lekeleri) kızamık teşhisi için karakteristiktir.

Son yıllarda kızamık aşısı sayesinde görülme sıklığı azalan kızamık hastalığı ile çoğu hekim karşılaşmamaktadır. Bu yüzden klinik ipuçları hekimler tarafından anlaşılamayabilir. Bu durumlarda laboratuvar testlerine başvurulur.

  • Kan örneği:  Kızamık şüphesi varsa hastalığın akut fazında kan örneği alınmalıdır. Kanda antikor döküntüden sonraki 3 gün içerisinde artmaya başlar. Bu dönemde alınan kan örneğinde antikor negatif ise semptomların başladığı günden 3-10 gün sonra kan tahlili tekrar yapılır. Çünkü bazı vakalarda virüse karşı antikor daha yavaş oluşur bu yüzden kanda tespit edilemez.

Kan tahlilinde lökopeni (lökosit sayısının normalin altına düşmesi) ve lenfopeni (lenfosit sayısının normalin altına düşmesi) dikkat çeker.

  • Boğaz sürüntüsü örneği: Virüse ait RNA’lar RT-PCR denen yöntemle tespit edilir. Döküntüler başladıktan sonraki ilk 3 gün sensitivitesi (hassaslığı) çok yüksektir fakat 10.günden sonra viral RNA’nın tespit edilmesi güçleşir.
  • İdrar örneği: Virüs RNA’sı  idrarda gösterilerek teşhis konur. Rutinde uygulanan bir yöntem değildir.

Kızamık Tedavisi

İlaç tedavisi

Hastalığa özel bir tedavi yoktur.

Ateş düşürücü: Asetaminofen kullanılabilir.

Antibiyotik: Kızamık enfeksiyonu sırasında başka bir bakteriyel enfeksiyon geliştiyse (Zatürre veya kulak enfeksiyonu olabilir.) hekim antibiyotik reçete edebilir.

A vitamini takviyesi: Çocuklarda düşük A vitamini seviyesi kızamık hastalığının daha ağır seyretmesine neden olur. Yeterli A vitamini düzeyi kızamık semptomlarının şiddetini hafifletir.

Ribavirin: Laboratuvar ortamında virüse karşı etkili olduğu görülmüştür. Kızamık pnömonisine (zatürre) etkili olduğu gösterilmiştir ancak yeterli olgu çalışması yapılmadığı için henüz ruhsatlı değildir.

ÖNEMLİ UYARI: Her hastalıkta olduğu gibi kızamık hastalığının tedavisi de hekim tarafından yönetilmelidir. Hekiminizin bilgisi dışında hiçbir tedavi yöntemini uygulamayınız.

Destek tedavi

Sıvı takviyesi: Hastalığın ateşli döneminde terlemeyle sıvı kaybedilir. Su başta olmak üzere bitki çayı ve doğal meyve sularıyla kaybedilen sıvı mutlaka yerine konmalıdır.

Yatak istirahati: Yoğun aktivitelerden kaçınılmalı, istirahat edilmelidir.

Buhar makinesi: Gerekli ise boğaz ağrısı ve öksürük için havayı nemlendiren buhar makineleri kullanılabilir.

Göz istirahati: Kızamık hastalığı geçirmekte olan çoğu kişi ışıktan rahatsız olur. Bu durumda loş ışık tercih edilmeli veya güneş gözlüğü kullanılmalıdır. Ayrıca kitap okumak ve televizyon izlemek gibi gözleri yoracak aktivitelerden uzak durulmalıdır.

Özel hasta gruplarında tedavi

Bağışıklık sistemi gelişmemişlerde (bebeklerde) virüse maruz kaldıktan sonraki ilk 72 saat içinde kızamık aşısı yapılır. Aşıya rağmen hastalık gelişse bile semptomlar daha hafif seyreder.

Hamile kadınlar, bebekler ve bağışıklık sistemi baskılanmış olan bazı gruplar (AIDS hastaları, kemoterapi alan hastalar, organ nakli olmuş hastalar gibi) virüse karşı yeterli antikor yanıtı  oluşturamaz. Bu gruptaki hastalara virüse maruziyetten sonraki ilk 6 gün içerisinde antikor enjekte edilir.

Kızamık Tedavi Edilmezse

Kızamık çoğu zaman 7-10 gün içinde kendiliğinden iyileşir ve komplikasyon görülmez. Gelişmiş ülkelerde kızamık olgularında ölüm oranı yalınızca 1/1000’dir. Yani 1000 kızamık hastasından 1’i ölmektedir. Az gelişmiş ülkelerde bu oran 1/20’dir.

Kızamığın en yaygın komplikasyonları şunlardır:

  • Pnömoni (zatürre): Virüs alt solunum yollarını istila eder. Bu durum ikincil bakteriyel enfeksiyonların gelişmesine zemin hazırlar. Kızamığa bağlı ölümlerin en sık nedenidir.
  • Ensefalit (beyin iltihabı): Genellikle hafif bir tablodur, kendiliğinden düzelir. Nadiren de olsa nörolojik hasar veya ölümle sonuçlanabilir.
  • Orta kulak iltihabı: Çocuklarda kızamığın en sık görülen komplikasyonudur.
  • İshal ve kusma: Aşırı sıvı kaybına neden olabileceğinden ciddi ve hayatı tehdit eden bir komplikasyondur.

Bazı kişilerde kızamık virüsü ciddi komplikasyonlara sebep olabilir. 

Komplikasyonlar açısından riskli gruplar şunlardır:

  • 1 yaşından küçük bebekler
  • Yetersiz beslenen çocuklar
  • Zayıf bağışıklık sistemine sahip çocuklar
  • Ergenlik dönemindekiler ve yetişkinler

Kızamığa Ne İyi Gelir?

  • Bol sıvı tüketmek,
  • Dinlenmek,
  • Gözleri yoracak aktivitelerden kaçınmak,
  • Gerekliyse hekim kontrolünde A vitamini takviyesi almak

gibi önlemler kızamık hastalığına iyi gelebilir.

Kızamığa Ne İyi Gelmez?

Kızamık geçirmekte olan veya kızamık düşündüren semptomları olan çocuk ve gençlerde asetilsalisilik asit kullanılmamalıdır!

Çocuk ve gençlerde kızamık dahil herhangi bir viral enfeksiyon varsa asetilsalisilik asit kullanılmaz!

Viral enfeksiyon geçirmekte olan çocuk ve gençlerde asetilsalisilik asit kullanılmasıyla ‘’Reye Sendromu’’ görülür.

Kızamık İlaçları

Kızamığa spesifik bir ilaç yoktur.

İlaç tedavisi semptomatik verilir. Ateş varsa ateş düşürücü kullanılır.

Kızamık semptomlarını hafifletmek için A vitamini takviyesi yapılabilir.

Ribavirin: Antiviral ilaçtır. Henüz ruhsat almadığı için klinikte kullanılmaz.

Hastalık etkeni virüs olduğu için tedavide antibiyotik işe yaramaz. Ancak ikinci bir bakteriyel enfeksiyon geliştiyse (zatürre gibi) antibiyotik tedavisinin yeri vardır.

Hiçbir ilaç hekim kontrolü dışında kullanılmamalıdır. Kendinizde veya çocuğunuzda kızamıktan şüpheleniyorsanız derhal hekime başvurunuz.

Hamilelikte Kızamık

Eğer kızamık virüsüne karşı bağışıklığınız yoksa (aşı olmadıysanız) gebelikte kızamık virüsüyle enfekte olmak bazı riskler taşır:

  • Düşük veya ölü doğum
  • Prematüre doğum (bebeğin 37 haftadan önce doğması)
  • Düşük doğum ağırlıklı bebek

Gebeliğin geç döneminde (son 3 ay) kızamık virüsü ile enfekte olmak, enfeksiyonun bebeğe geçme riskini arttırır. Enfeksiyon bebeğe geçerse bebekte ‘’subakut sklerozan panensefalit’’ komplikasyonu riski artar. Bu tablo riskli ve mortalitesi (ölüm oranı) yüksek bir komplikasyondur.

Kızamık, hamilelik döneminde geçirildiğinde bebekte konjenital anomaliye (doğumsal kusur) sebep olmaz.

Hamilelikte kızamık virüsü ile enfekte olmanın şu an için uygulanan bir tedavisi yoktur. Tedavi yöntemleri gebelik öncesi aşılama politikası üzerine kurulmuştur. Bilinmelidir ki gebeler ve bağışıklık sistemi zayıf olan bazı gruplar, aşılamaya rağmen kızamık geçirebilir. Bu yüzden gebelik düşünen kadınların daha önce aşılanmış olsa bile bir doz da aşılanması önerilir.

Bebeklerde Kızamık

1 yaşından küçük çocuklarda kızamık SSPE (subakut sklerozan panensefalit) ve solunum sistemiyle ilgili komplikasyon riski artmıştır.

Bebek 6-11 aylık ise temastan sonraki 3 gün içinde aşı yapılabilir.

6 aydan küçük bebeklere aşı yapılmaz. Çünkü bebeğin vücudunda annesinden geçen antikorlar bulunur. Bu antikorlar aşı ile verdiğimiz virüse saldırır. Bu da aşının etkisiz olması anlamına gelir.

Bebek 6 aydan küçükse veya temasın üzerinden 3 günden fazla geçmişse Ig (antikor) verilir. 

Ig: Normalde hastalığı geçirilmesiyle veya aşı sayesinde oluşan, virüse karşı savaşan bağışıklık sistemine ait proteinlerdir. Herhangi bir nedenle bağışıklık sistemi baskılanmışlarda, 1 yaşından küçük bebeklerde, daha önce virüsle karşılaşmamış ve aşılanmamış bireylerde bu antikorlar vücutta bulunmaz. Böyle durumlarda dışarıdan hazır antikor (Ig) verilir.

Kızamık için Hangi Doktora Gidilir?

Kızamık bir çocukluk çağı hastalığı olduğu için ‘’Çocuk Hastalıkları’’ bölümü ilgilenir.

Yetişkinler için ise hastalığın sebebi enfeksiyon olduğu için bu hastalıkla ‘’Enfeksiyon Hastalıkları’’ bölümü ilgilenir. Ancak hastalık başlangıçta çeşitli semptomlar verdiği için farklı branşları ilgilendirebilmektedir. Boğaz ağrısı ve öksürük için ‘’Kulak burun boğaz hastalıklarına’’ gidilir. Deri döküntüleri için ‘’Dermatoloji ‘’bölümüne (Cildiye) gidilir. Hastanın klinik durumu ve gerekli tetkikleri göz önünde bulundurularak hekim tedaviyi planlar veya gerekli gördüğü durumlarda enfeksiyon hastalıkları bölümüne yönlendirir.

Eğer kendinizde veya çocuğunuzda kızamık belirtileri olduğunu düşünüyorsanız derhal hekime başvurunuz.

Makaleyi faydalı buldun mu?
0
0
Makeleyi Paylaşın

Kızamık ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Kızamık virüsü çok bulaşıcıdır. Virüs ile enfekte olmuş kişinin ağız ve burun salgılarıyla yani öksürme veya hapşırma yoluyla bulaşır. Virüsle enfekte kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya geçen virüs partikülleri, havada 2 saat boyunca asılı kalabilir. Eğer bir kişi virüs ile enfekte olmuş ise yakınındaki kişiler de %90 ihtimalle enfekte olacaktır.

Kızamığın deri döküntüleri ilk semptomlardan 3-5 gün sonra başlar. Bu döküntüler bazı insanlarda hafif kaşıntılı olabilir.

Kızamık aşısı ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen çocukluk çağı aşı takviminde ücretsiz olarak 12.ay sonunda ve ilköğretim 1.sınıfta yapılır.

Aşıdan 1-2 hafta sonra bazı çocuklarda kızamık semptomları görülür. Bu semptomlar oldukça hafif seyreder. Dolayısıyla aşıdan sonraki 1-2 hafta içinde deri döküntüsü, yüksek ateş, iştahsızlık, halsizlik semptomları görülebilir. Semptomlar birkaç gün sürer.

Kızamık virüsü çok bulaşıcıdır. Aşılanma yapılmamış ülkelerde kolaylıkla salgınlara sebep olur. Az gelişmiş ülkelerde kızamık salgınları hala görülebilmektedir. 

Dünyada her yıl yaklaşık 1 milyon çocuk kızamık nedeniyle ölmektedir. Bu ölümlerin büyük bir kısmı aşılama programı olmayan az gelişmiş ülkelerde gerçekleşmektedir. Kızamık aşısının reddedildiği toplumlarda kızamık hızla yayılarak salgınlara neden olur, bunun sonucunda kızamığın ‘’pnömoni (zatürre), orta kulak iltihabı, SSPE (subakut sklerozan panensefalit) ‘’ gibi yaygın komplikasyonları ve daha nadir görülen birçok komplikasyonun görülme sıklığı artar. 

Özellikle riskli grupta yer alan 1 yaşından küçük çocuklar, yetişkinler, gebeler ve bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar için kızamık komplikasyonları tehdit oluşturur.