evim.com

Metabolik Sendrom Belirtileri

Metabolik Sendrom, hipertansiyon, şeker hastalığı gibi birbiriyle ilişkili olan hastalıkların bir arada görüldüğü hastalıklar bütünüdür.

Metabolik Sendrom Nedir?

Metabolik sendrom obezite, şeker hastalığı, koroner arter hastalığı, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği gibi birbiriyle ilişkili olan hastalıkların bir arada görüldüğü hastalıklar bütünüdür. İnsülin direnci sendromu, poli metabolik sendrom, sendrom x, uygarlık sendromu ve ölümcül dörtlü olarak da adlandırılmıştır. 

Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun kriterlerine göre erkeklerde %33,9, kadınlarda %51,1 oranında Metabolik sendrom mevcuttur. Ülkemizde, yapılan çalışmalarda bu oran 20 yaş üstü erkeklerde %28, kadınlarda %39,6 olarak saptanmış ve sıklığın giderek artmakta olduğu gösterilmiştir. Görülme oranı yaşla birlikte artmakta olup 20-29 yaş grubunda %6,7, 60-69 yaş arasında ise %43,5 şeklindedir.

Metabolik Sendrom Bileşenleri

İnsülin direnci: İnsülin vücutta şeker dengesini sağlayan, yüksek olan kan şekerinin kullanılmak üzere dokulara taşınmasını, dolayısıyla kan şekerini düşüren bir hormondur. İnsülin direncinde vücut bu hormona yanıtsızdır. Genetik faktörler, beslenme bozukluğu, hareketsizlik, obezite, ileri yaş insülin direnci oluşumunda önemlidir. Sağlıklı kişilerin %25’inde görülürken şeker hastalığı olanlarda bu oran %75 e çıkmaktadır. İnsülin direncinde vücut daha fazla insülin salgılar ve erken evrelerde şeker yüksekliği görülmeyebilir, fakat ilerleyen dönemlerde yükselen insülin şekeri azaltmakta yeterli gelmez ve kişide şeker yüksekliği meydana gelir.

Şeker hastalığı: Vücutta kalp damar hastalığı, kas ve sinir sistemini etkileyen ve birçok hastalığa sebep olan şeker hastalığı metabolik sendromun bir parçasıdır. Tokluk kan şekeri yüksekliği, kalp damar hastalıkları açısından bağımsız risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Şeker hastalığı vücutta ilk olarak ve en sık küçük damarları etkiler bu duruma mikroanjiopati (küçük damar hasarı) denir. Damar duvarı zayıflar, yağ plakları damara daha sıkı yapışır ve ilerledikçe damar tıkanıklığı gelişir.

Hipertansiyon: Hipertansiyonun %90’ının nedeni belirlenemeyen esansiyel hipertansiyon denilen durum oluşturur. Fakat insülin direncinin bunun en sık sebeplerinden olabileceği düşünülmektedir. İnsülin vücutta su ve tuz tutulumunu artırır. Normalde bu durum damarlarda genişleme ile vücut tarafından dengelenmeye çalışılır. İnsülin direnci durumunda bu dengelenme sağlanamaz damarlarda kasılma ve dolayısıyla tansiyon artışı izlenir.

Dislipidemi: Trigliserid (serbest kan yağı) veya VLDL (küçük-yoğun kolesterol) yüksek, HDL (iyi kolesterol diye bilinir, çünkü kolesterolün damarlardan karaciğere geçişini sağlar) düşüktür. Fakat LDL düşüklük veya yüksekliği tanı kriteri değildir, genellikle de normal değerlerdedir. Dislipidemi aynı zamanda kalp damar hastalıklarını da arttırarak metabolik sendroma yol açabilir. 

Obezite: İnsülin direncinin en önemli sebebi ve belirtisi gösteren santral/ abdominal obezitedir. “Elma tipi şişmanlık” olarak da bilinen bu türde karın çevresinde yağlanma artmıştır.  Obezite aynı zamanda şeker hastalığının temel risk faktörlerindendir ve çalışmalarda alınan her bir kilogramın şeker hastalığı sıklığının %5 oranında arttığı gözlenmiştir. Bu nedenle semptom olsun olmasın tüm obez hastalar metabolik sendrom ve bileşenleri açısından taranmalıdır. Bu amaç doğrultusunda bel çevresi ölçümü veya vücut kitle indeksi kullanılmaktadır.

Koroner Arter Hastalığı: Metabolik sendrom ateroskleroz (damar içi madde birikimine bağlı damarlarda kalınlaşma, sertleşme ve daralma) için önemli bir risk faktörüdür. KAH geliştiren bireylerin % 53'ü aynı zamanda metabolik sendrom hastasıdır. Metabolik sendromu bulunan hastalarda koroner arter hastalık/ kalp damar hastalığı riski yaklaşık 3 kat artmıştır.

Metabolik Sendrom Belirtileri Nelerdir?

Çoğu hastada direkt metabolik sendrom tanısı koyduracak belirgin bir belirti yoktur. Görünür en önemli işaret bel çevresi ve kiloda artışıdır.

Bileşenlere yönelik belirtilere baktığımızda şeker yüksekliği durumunda: 

  • Ağız kuruluğu
  • Susama
  • Çok su içme
  • İdrara sık çıkma
  • Görmede bulanıklık
  • Mide bulantısı
  • Baş dönmesi, baş ağrısı
  • Halsizlik
  • Bayılma görülebilmektedir.

İnsülin direncinin diğer bir  belirtisi olarak “akantozis nigrikans” denilen özellikle  koltuk altı ve boyun derisi renginde koyulaşma gözlenir.

Metabolik Sendrom Nedenleri Nelerdir?

Damar duvarında bulunan endotel denilen tabaka damar gevşeme ve kasılmasında rol oynar. Bu tabakanın fonksiyonunu kaybetmesi durumunun (endotel disfonksiyon), metabolik sendromun belirtileri gözlenmeden önce oluştuğu belirlenmiştir. 

Yukarıda belirtilen birbiriyle ilişkili hastalıkların bir arada görüldüğü bu sendromun ayrı ayrı her bileşeninin nedenleri olabileceği gibi, ortak nedenlere de sahiptirler. Bunlar:

  • Yüksek tansiyon (>140/90 mmHg)  
    • Esansiyel (nedeni belirlenmeyen)
    • Damar tıkanıklığı
    • Böbrek Hastalığı
  • Şeker yüksekliği/insülin direnci
  • Trigliserit yüksekliği, HDL (iyi kolesterol) düşüklüğü
  • Obezite
  • Aile öyküsü
  • Kadınlarda polikistik over sendromu (yumurtalıkta kist oluşumu, erkek tipi kıllanma, kilo artışı gibi birkaç durumun bir arada gözlendiği kadın hastalığı)
  • Stresli yaşam
  • Sigara kullanımı
  • Alkol kullanımı
  • Hareketsiz yaşam

Metabolik sendromu olan kişilerde henüz metabolik sendroma neden olduğu ya da bu hastalığı kötüleştirdiği kanıtlanamayan iki durum daha gözlenmiştir. Bu durumlar kanın aşırı pıhtılaşması ve uzun süreli düşük derecede iltihaplanma durumudur.

Metabolik Sendrom için Hangi Doktor ve Bölüme, Ne Zaman Gidilmeli?

Konuyla ilgilenen bölüm iç hastalıkları olmakla birlikte tedavi ve takipte  esas olarak iç hastalıklarının alt birimi olan endokrinoloji bölümü ilgilenmektedir. Tedaviye yanıtsız hastalarda ameliyat gerekliliği halinde bu ameliyat genel cerrahi bölümü doktorları tarafından yapılmaktadır.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

  • Ailede şeker hastalığı veya kalp hastalığı varsa
  • Yeni başlayan çok su içme, özellikle geceleri idrara sık çıkma durumu varlığında
  • Önceki doktor kontrollerinizde insülin direnciniz olduğu söylendiyse
  • Obeziteniz mevcutsa
  • Yüksek tansiyon hastalığınız varsa
  • Özellikle doymuş yağ ağırlıklı düzensiz beslenmeniz varsa risk altında olabilirsiniz. Bu durumların mevcudiyeti halinde doktora başvurmalısınız.
Makaleyi faydalı buldun mu?
64
64
Makeleyi Paylaşın

Metabolik Sendrom, hipertansiyon, şeker hastalığı gibi birbiriyle ilişkili olan hastalıkların bir arada görüldüğü hastalıklar bütünüdür.

makaleyi incele

Metabolik sendrom tedavisi, hastaya ve semptomlara göre değişkenlik göstermektedir.

makaleyi incele