evim.com

Malnütrisyon Belirtileri

Malnütrisyon, vücudun ihtiyaç duyduğu besin çeşitliliğini sağlayamama sonucu ortaya çıkan bir durumdur.

Malnütrisyon Nedir?

Malnütrisyon beslenmenin olması gereken çeşitlilikten (karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, mineral gibi) yoksun olması ve gereken miktardan az alınmasıyla ortaya çıkan klinik bir durumdur. Vücudun ihtiyaç duymasına karşın gereken enerji ve besinlerin yetersiz olması, karşılanamaması bu durumu ortaya çıkarır. Besin alımının yeterli ve dengeli olmasına rağmen malnütrisyon görülmesi vücutta başka bir hastalık, patolojik bir durum olduğunu gösterir. 

Çocuklarda günlük enerji ihtiyacının %30-40’ı yağlardan, %30-50’ si karbonhidratlardan, %7-16’sı da proteinlerden sağlanır. Bu enerjinin %50’si bazal metabolizma, %10-15’i fiziksel aktivite, %25-30’u büyüme ve gelişme için kullanılır. Yetersiz enerji alımında büyüme ve gelişme beklenen seviyede olmaz ve normale göre gerilik gözlenir.  Günlük besin ve enerji ihtiyacı yaş, boy, cinsiyet, beden ölçüleri,  günlük fiziksel aktiviteye göre değişiklik gösterir. Yaşa göre boy ölçüleri büyümeyi gösteren bir ölçüttür. Boya göre ağırlığın düşük olması çocuklarda malnütrisyonu düşündürür. Alınan besinlerin yetersiz gelmesi sonucu vücut bu ihtiyacı karşılamak için dokulardan yıkım yapmaya başlar ve bunun sonucunda belirtiler ortaya çıkmaya başlar.  

Beslenmenin yeterliliğinin değerlendirilmesinde yaşa göre ağırlık, boya göre ağırlık, vücut kitle indeksi, biyokimyasal testler ve klinik değerlendirme göz önüne alınır. Tedavi edilmezse büyümede gerilik ve duraksama, hastalığın kronikleşip devamlı bir hal alması gözlenebilir. Sosyoekonomik düzeyin düşük olması ile ilişkili bir durumdur. Her yaşta görülebilen bir klinik durumdur.  Yenidoğan dönemi, erken çocukluk dönemi, ergenlik dönemi, hamilelik ve emzirme dönemi, yaşlılar, vejeteryan diyet veya yanlış diyet uygulayanlar, kronik bir hastalığa sahip olanlar, alkol ve ilaç bağımlıları malnütrisyon açısından riskli grupta yer alırlar.

Dünya sağlık örgütüne göre çocuk ölümlerinin %55’ inin nedeni malnütrisyondur. Çocukluk döneminde sık  görülen bu beslenme bozukluğu  çocukluk çağının şiddetli akut malnütrisyonu olarak tanımlanır. Çocukluk çağının akut şiddetli malnütrisyonu Kwashiorkor (ödemli tip) ve Marasmus (aşırı zayıflık, ödemsiz tip) olmak üzere iki tipte incelenir. Tedavi edilmediği durumlarda ciddi sağlık sorunlarına ve ölüme neden olabilen bir hastalıktır.

İleri yaşlarda insanların yetersiz beslenmesine, besin alımının az olmasına neden olabilecek durumlar vardır. İştah azalması, diş ve ağız yapısında bozukluk olması, tat ve koku almada sorun olması, başka bir hastalığın sonucu olarak kullanılan ilaçlar veya hastaneye yatışlar, yalnız yaşamak, depresyon,  gıda maliyetlerini karşılayamamak da malnütrisyon gelişmesine neden olabilir. Ciddi riskli durumlara sebep olup hastalıkların ve yaraların geç iyileşmesine, enfeksiyona, ölüme neden olabilir. 

Eğer başka bir hastalık, patoloji yoksa yeterli ve dengeli bir beslenmeyle malnütrisyonun önüne geçilebilir.

Malnütrisyon Belirtileri Nelerdir?

Günlük ihtiyacı karşılayacak besin alınmadığında fizyolojik ve metabolik değişiklikler  ortaya çıkmaya başlar. Önce enerji için vücudun yağ depoları boşaltılır. Ardından enerjiyi karşılayabilmek için ciltteki ve kaslardaki proteinler kullanılır. Enerjiyi koruyabilmek için vücut, büyümeyi ve fiziksel aktiviteyi azaltır.

Genel anlamda belirtiler;

  • Kilo alımının yavaşlaması, kilo kaybı
  • Boy uzamasının gecikmesi
  • Halsizlik, çabuk yorulma, azalmış fiziksel aktivite, iştahsızlık
  • Cılız, zayıf bir vücut görünümü veya şiş, ödemli bir görünüm
  • Dişlerin çıkmasında gecikme, diş minesinde şişlik
  • Gözlerde kuruluk, konjuktivada (gözün ön kısmını örten mukoza, göz kapaklarının içe kıvrılmasıyla görülen pembe renkli katman) solukluk
  • Angüler stomatit (ağızda yaralar), dudaklarda kanama, dilde şişlik, ağızda kuruluk
  • Saçlarda kırılganlık, solukluk, sertlik, cansız görünüm
  • Alopesi (saçkıran), saçlarda yer yer renk açılmaları
  • Marasmus tip malnütrisyonda kırışık ve gevşek cilt, Kwashiorkor tipte parlak ve ödemli cilt
  • İnce ve yumuşak tırnaklar, tırnaklarda bükülmeler
  • Kaslarda erime, zayıflık
  • Kemiklerde vitamin veya mineral eksikliğine bağlı bozukluklar, raşitizme (d vitamini eksikliğine bağlı görülür) bağlı eğri ve çarpık bacak
  • Kansızlık, sık enfeksiyon geçirme, yara iyileşmesinde gecikme
  • Karaciğer büyümesine bağlı olarak karında büyüme, karında asit sıvısı birikmesi
  • Kalp atışının yavaşlaması, tansiyonda düşüklük
  • Solukluk, peteşi halinde kırmızı küçük kanama odakları, kanamaya yatkınlık
  • Uykuya eğilim, çevreye ilgisizlik, huzursuzluk, aşırı tepki verme
  • Dikkati toplamada, öğrenmede zorluk, uzun süre devam eden malnütrisyonda zeka geriliği

Malnütrisyon Nedenleri Nelerdir?

Malnütrisyon birçok nedene bağlı gelişebilir. Malnütrisyon oluşumunun nedenine göre primer ve seconder olarak incelenebilir. Primerde neden besine ulaşılamaması, savaş, kıtlık, fakirlik veya sosyoekonomik durumun düşük olması, yanlış beslenme ile ilişkilidir. Besin uygun miktarda ve çeşitlilikte alındığı takdirde belirtiler ve hastalık durumu ortadan kalkar. Seconder malnütrisyonda ise vücutta bir bozukluk vardır. İştahsızlık, yemek yemekte ve yutmakta güçlük, ishal, bağırsakta emilimle ilgili sorun oluşturan bozukluklar, pankreasta bir yetmezlik, kusma,  kanser örnek verilebilir. Alınan besinlerin sindirildikten sonra metabolize edilmesinde sorun olması, yanık, travma, ciddi yaralanmalar, stres de sekonder nedenler arasında sıralanabilir.

Genel anlamda malnütrisyon nedenleri;

  • Besin miktarının az olması, besin çeşitliliğinin yetersiz olması
  • Azalmış iştah, diyet kısıtlamaları
  • Sindirimde bozukluk veya malabsorbsiyon (emilimde bozukluk)
  • Artmış metabolizma hızı
  • Vücutta kayıp oluşturabilecek yara, yanık, böbrek yetmezliği gibi durumlar
  • İnsülin direnci gibi endokrin bozukluklar, metabolik asidoz gibi sıvı-elektrolit bozukluğu oluşturan durumlar
  • Kan kaybı, travmalar
  • İshal, kusma
  • Psikiyatrik bozukluklar, anoreksiya nevroza gibi yeme bozuklukları, depresyon
  • Enfeksiyonlar, kalp ve damar hastalıkları, diyabet hastalığı, böbrek yetmezliği, kanser
  • Kronik bir hastalığa sahip olmak ve hastanede uzun süre yatmak
  • İlaçlar

Malnütrisyon oluşumuna yatkınlık sağlayabilecek risk faktörleri vardır. Bunlar;

  • Düşük doğum ağırlığı, prematüre bebek olmak (erken doğmak)
  • Yarık damak, tavşan dudak, yemek borusu yokluğu gibi sindirim sisteminde bozukluk olması
  • Kalp, böbrek, metabolik bir rahatsızlığa sahip olmak
  • Emilim bozuklukları
  • Düşük sosyoekonomik düzey , savaş, kıtlık

Malnütrisyon için Hangi Doktor ve Bölüme, Ne Zaman Gidilmeli?

Belirtiler gözlendiğinde veya şüphe edildiğinde çocuk ise pediatri uzmanına, yetişkin ise dahiliye uzmanına başvurulmalıdır. Ağır tip malnütrisyonda komplikasyonlara bağlı ise acil tedavi gerekeceğinden acile başvurulabilir. Geç kalınması halinde ciddi sorunlara yol açıp, kişinin hayatını tehlikeye sokabileceği için erken tanı ve tedavi son derece önemlidir.

Makaleyi faydalı buldun mu?
64
64
Makeleyi Paylaşın

Malnütrisyon ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Hastaya, malnütrisyon derecesine ve başka hastalık olup olmamasına göre değişebilmekle birlikte genel anlamda belirtiler;

  • Kilo alımının yavaşlaması, kilo kaybı
  • Boy uzamasının gecikmesi
  • Halsizlik, çabuk yorulma, azalmış fiziksel aktivite, iştahsızlık
  • Cılız, zayıf bir vücut görünümü veya şiş, ödemli bir görünüm
  • Dişlerin çıkmasında gecikme, diş minesinde şişlik
  • Gözlerde kuruluk, konjuktivada( gözün ön kısmını örten mukoza, göz kapaklarının içe kıvrılmasıyla görülen pembe renkli katman) solukluk
  • Angüler stomatit(ağızda yaralar), dudaklarda kanama, dilde şişlik, ağızda kuruluk
  • Saçlarda kırılganlık, solukluk
  • Marasmus tip malnütrisyonda kırışık ve gevşek cilt, Kwashiorkor tipte parlak ve ödemli cilt
  • İnce ve yumuşak tırnaklar, tırnaklarda bükülmeler
  • Kaslarda erime, zayıflık
  • Kansızlık, sık enfeksiyon geçirme, yara iyileşmesinde gecikme
  • Karaciğer büyümesine bağlı olarak karında büyüme, karında asit sıvısı birikmesi
  • Kalp atımının yavaşlaması, tansiyonda düşüklük

Büyüme ve gelişmenin gecikmesi, vücudun bağışıklık sisteminin zayıflaması ve buna bağlı belirtiler sıklıkla gözlenir. Derecesi arttıkça vücutta gözlenen belirtiler de artacaktır. 

Malnütrisyon, vücudun ihtiyaç duyduğu besin çeşitliliğini sağlayamama sonucu ortaya çıkan bir durumdur.

makaleyi incele

Malnütrisyon tedavisi için vücuda, ihtiyaç duyduğu besin değerleri takviye edilerek iyileşme sağlanır.

makaleyi incele