Femoroasetabular impingement (FAI) veya kalça sıkışma sendromu, uyluk kemiği (femur) ile leğen kemiğindeki yuvası (asetabulum) arasında anormal temas sonucu oluşan bir durumdur. Bu temas kalça eklemi kıkırdağına ve labrum adı verilen dokuya zarar vererek ağrı, hareket kısıtlılığı ve erken dönemde kireçlenmeye yol açabilir.
FAI’nin Temel Türleri ve Nedenleri
FAI üç ana tipte görülür:
- CAM Tipi: Femur başının normalden daha az yuvarlak olması, eklem hareketi sırasında asetabular kenara sürtünmesine neden olur. Genellikle genç erkek sporcularda görülür.
- Pincer Tipi: Asetabular kenarın aşırı öne çıkıntı yapmasıyla femur boynunun sıkışmasıdır. Genç ve orta yaşlı kadınlarda daha yaygındır.
- Mikst Tip: Hem CAM hem Pincer deformitelerinin birlikte görüldüğü en sık rastlanan formdur.
Risk faktörleri arasında doğuştan gelen kemik yapı anomalileri, tekrarlayan kalça fleksiyonu gerektiren sporlar (futbol, bale, buz hokeyi) ve geçirilmiş kalça travmaları yer alır.
Belirtiler ve Klinik Tablo
Hastalık sinsi başlangıçlıdır. Kasık bölgesinde derin, keskin bir ağrı en tipik şikayettir. Ağrı uzun süreli oturma, merdiven çıkma veya kalçayı içe döndürme hareketleriyle şiddetlenir. Hareket kısıtlılığı, takılma hissi ve eklemden ses gelmesi (krepitasyon) diğer yaygın belirtilerdir. Belirtiler genellikle 20-40 yaş aralığında ortaya çıkar.
Teşhis Yöntemleri
Tanı klinik muayene ve görüntüleme yöntemleri kombinasyonuyla konur:
- Fizik Muayene: FABER testi (kalçada fleksiyon, abduksiyon, eksternal rotasyon) ve impingement testinde ağrı oluşması tanıyı destekler.
- Röntgen: Kemik çıkıntıları, asetabular retroversiyon ve femorasetabular uyumsuzluğu gösterir.
- MRG: Kıkırdak hasarı, labrum yırtıkları ve kemik iliği ödemini tespit eder.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT): Kemik anatomisini 3 boyutlu değerlendirmek için kullanılır.
Tedavi Yaklaşımları
Konservatif Tedavi
Başlangıç tedavisinde ilaç ve fizik tedavi önerilir:
- NSAİ ilaçlar (ibuprofen) ağrı ve inflamasyonu azaltır.
- Fizik tedavide kalça çevresi kasların güçlendirilmesi, eklem mobilizasyonu ve postür eğitimi uygulanır.
- Aktivite modifikasyonu (sıçrama ve derin çömelmeden kaçınma) semptomları hafifletir.
Cerrahi Tedavi
Konservatif tedaviye yanıt alınamayan vakalarda artroskopik cerrahi tercih edilir:
- Kemik Çıkıntılarının Temizlenmesi (Osteoplasti): Femur başı veya asetabulumdaki anormal kemik çıkıntıları tıraşlanır.
- Labrum Tamiri: Yırtık labrum dokusu dikilir veya rezeke edilir.
- Mikrofraktür: Kıkırdak hasarı olan bölgelere delikler açılarak iyileşme uyarılır.
- Kapsüler Serbestleştirme: Sıkışmaya neden olan eklem kapsülü gevşetilir.
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci
Rehabilitasyon 4 fazda planlanır:
- Faz 1 (0-2 hafta): Koltuk değneği kullanımı, eklem hareket açıklığı egzersizleri.
- Faz 2 (2-6 hafta): Dirençsiz bisiklet, hafif kuvvetlendirme.
- Faz 3 (6-12 hafta): Propriyosepsiyon eğitimi, dinamik stabilizasyon.
- Faz 4 (3-6 ay): Spora özgü fonksiyonel egzersizler.
Tam iyileşme 6 ayı bulabilir. Profesyonel sporcular spora dönüş için 8-12 ay gerekebilir.
Önleme ve Uzun Dönem Prognoz
Erken tanı ve tedavi kalça kireçlenmesini geciktirir. Sporcularda uygun teknik eğitimi ve kalça çevresi esneklik egzersizleri önerilir. Cerrahi sonrası başarı oranı %85’in üzerindedir, ancak ileri kıkırdak hasarı olanlarda sonuçlar daha sınırlıdır. Düzenli takip ve koruyucu egzersizler nüks riskini azaltır.
