Boyun yamukluğu (tortikollis), başın bir yana doğru eğilmesi ve çenenin karşı tarafa dönmesiyle karakterize bir kas-iskelet sistemi bozukluğudur. Yenidoğanlardan yetişkinlere kadar her yaş grubunda görülebilir. İşte bu durumun nedenleri, belirtileri ve tedavi seçenekleri:
Boyun Yamukluğu Nedir?
Tortikollis, sternokleidomastoid kasın kısalığı veya spazmı sonucu oluşan baş ve boyun pozisyon bozukluğudur. Doğumsal (konjenital) veya sonradan gelişen (edinilmiş) formları bulunur. Doğumsal tip genellikle doğum travması veya rahim içi pozisyona bağlıyken, edinilmiş tip enfeksiyon, travma veya nörolojik nedenlerle ortaya çıkar.
Belirtileri Nelerdir?
- Bebeklerde: Başın sürekli bir yana eğik durması, boyunda sertlik
- Asimetrik Yüz Görünümü: Bir gözün diğerinden daha aşağıda görülmesi
- Boyunda Sınırlı Hareket: Özellikle karşı tarafa dönüşte zorlanma
- Yetişkinlerde: Şiddetli boyun ağrısı, baş dönmesi, omuzda yükseklik farkı
- Palpabl Kitle: Bebeklerde sternokleidomastoid kasında "fibrom" adı verilen sert nodül
Teşhis Yöntemleri
- Fizik Muayene: Boyun hareket açıklığı ölçümü ve baş pozisyonunun değerlendirilmesi
- Ultrason: Bebeklerde kas hasarını ve fibrotik dokuyu görüntüleme
- Röntgen: Omurga anomalilerini ekarte etmek için
- MR/BT: Tümör veya nörolojik patolojilerin araştırılması
Tedavi Seçenekleri
Bebeklerde:
- Fizyoterapi: Germe egzersizleri (günde 5-8 kez) ve pozisyonlama teknikleri
- Karyola Düzenlemesi: Bebeğin ilgisini çeken nesnelerin kasılmanın ters yönüne yerleştirilmesi
- Tummy Time: Karın üstü aktivitelerle boyun kaslarının güçlendirilmesi
Yetişkinlerde:
- Fizik Tedavi: Sıcak uygulama, ultrason terapisi ve özel germe teknikleri
- İlaç Tedavisi: NSAİİ’ler, kas gevşeticiler veya botulinum toksin enjeksiyonları
- Cerrahi: 12 aylık konservatif tedaviye yanıt vermeyen vakalarda kas uzatma ameliyatı
Komplikasyon Riskleri
Tedavi edilmeyen vakalarda:
- Kalıcı yüz asimetrisi
- Skolyoz gelişimi
- Görme sorunları (şaşılık)
- Psikososyal problemler
Korunma ve Erken Müdahale
- Bebeklerde doğum sonrası ilk 2-4 haftada boyun hareketlerinin kontrolü
- Arabada bebek koltuğu kullanırken baş pozisyonunun düzenli değiştirilmesi
- Bilgisayar kullanırken ergonomik duruşun sağlanması
- Boyun egzersizlerinin günlük rutine dahil edilmesi
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Bebeğin başını sürekli aynı tarafa eğik tutması
- Boyun hareketlerinde %50’den fazla kısıtlılık
- Ağrı nedeniyle günlük aktivitelerin engellenmesi
- Ani başlayan tortikollis ile birlikte yutma güçlüğü veya nörolojik bulgular
Pediatrik vakalarda çocuk ortopedisti, yetişkinlerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı süreci yönetir. Erken tedaviyle bebeklerde %90-95 tam iyileşme sağlanır.
