Demir eksikliği ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Demir eksikliğinde hastanın hem metabolizma hızı düştüğü için hem de yemek yeme alışkanlığı bozulduğu için kilo almaya meyil oluşur. Hastaneye bilinmeyen nedenli kilo alma şikayetiyle gelen hastaların birçoğunun hastalık nedeni demir eksikliğidir.

Yediğimiz yemeklerin yakılması için oksijene ihtiyaç vardır. Vücudumuz ne kadar çok oksijen yakıyorsa o kadar kalori yakıyoruz demektir. Vücudumuzda hemoglobinin (oksijen taşıyan kırmızı kan hücremizde bulunan bir protein) yapısında demir vardır. Demir eksikliğinde hemoglobin azalacağı için metabolizma hızımız azalır, az oksijen taşır. Bu nedenle besinleri yakamayız, az yakarız. Kilo vermemiz zorlaşır.

Demir en çok eritrositler(hemoglobin denilen bir proteinin içinde bulunur.) tarafından kullanıldığı için, yaklaşık 2 gram, eksikliğinden ilk eritrositler etkilenecektir. Kansızlık(anemi) yapar. Dünyada en sık rastlanan kansızlık türüdür. Kadınların %35 inde, erkeklerin ise %20 sinde ortaya çıkan önemli bir sağlık sorunudur.

Hiçbir zaman unutulmamalıdır ki demirin fazlası vücuttan atılamaz. Demirin vücuttan atılımın tek mekanizması günlük bağırsak hücrelerimizin dökülerek oluşturduğu dolaylı demir atılımıdır. Bu oranda çok düşük olduğundan istediğimiz demir seviyesine gelmemizi sağlamaz. Gereğinden fazla alınmış demirin ilk durağı karaciğerdir. Karaciğere çöker, karaciğer toksititesi (hasarı) yapar.

Tedavide önceliğimiz hastayı ağızdan(oral) beslemek. Amaç normal fizyolojik yapıyı korumaktır, daha güvenlidir, daha ucuzdur, parenteral uygulamalar alerjik reaksiyonlar oluşturduklarından, çok zorda kalınmadığı sürece tercih edilmemelidir. Eğer ağızdan kullanamıyorsa, kansızlığı çok ağırsa, kan kaybı devam ediyorsa, demir emilimi bozuksa, herhangi bir sindirim hastalığını(özellikle ülseratif kolit)  alevlendiriyorsa paranteral yol tercih edilir.

Parenteral demir tedavisinin sistemik yan etkileri görülebilir. 

Bunlar; erken dönemde -ilk verildiği andan bir iki gün içinde- tansiyon düşüklüğü, kas krampları, ishal, kusma, tansiyon yükselmesi, göğüs ağrısı, anafilaksi(alerjik yan etki) gibi yan etkiler yapabilir. Bunlar arasında anafilaksi(alerjik reaksiyon) hemen tedavi edilmezse hasta kaybedilebilir. Geç dönemde ise lenf bezlerini büyütebilir, kas ağrılarına, eklem ağrılarına neden olabilir, ateş yapabilir. Paranteral yan etkileri yönetmek zordur.

Bu yan etkileri azaltmak için uygulamalar:

Düşük dozla başlamak ve 4-5 gün içinde dozu artırmak

Bölünmüş dozlarda/en düşük dozda/gıdalarla vermek

Demir emilimi çeşitli ilaçlarla azalabilir. Bu nedenle her iki ilaç arasında en az iki saat boşluk bırakılmalıdır.

Mide boşken demir ilaçlarının emilimi artar, bu yüzden bu ilaçlar genellikle aç karna alınmalıdır(yemekten 1,5-2 saat sonra da alınabilir). Asitli meyve suları veya C vitamini emilimi artırırken, diğer multi vitaminler, kalsiyum ve antiasitler azaltırlar.

Demir tedavisi eksiklik saptandığında hemen başlanmalı ancak, altta yatan nedeni bulmak ve tedavi etmek esastır.

Demir eksikliğinde oral demir tedavisi ile hemoglobin 2-4 hafta içinde 1-2 g/dl artar. Bu nedenle tedavinin başlanmasından 2-4 hafta sonra bir kan sayımı istenmelidir.

Uygun demir dozları verilmiş ve altta yatan neden düzeltilmiş ise anemi 2-4 ay içinde düzelecektir.

Demir eksikliği ile İlgili Makeleler

Demir Eksikliği

Demir miktarının normal düzeyinin altına düşmesi durumuna demir eksikliği denmekte olup, tedavi için ağızdan alınan ilaçlar, kas içine uygulanan ilaçlar ve damardan verilen ilaçlar kullanılır.

makaleyi incele